Lời Dẫn Nhập

 

Cổ nhân di Pháp Bảo
Kim nhân tiếp tư lương

Người xưa truyền Pháp Bảo

Người nay nhận suy tư

Chương 1
TO BOTTOM

                    Pháp Bảo là Pháp quư. Quư ở chổ ngay trong cuộc đời ngũ trược ác thế, đầy phiền chướng khổ đau này, chuyển thành b́nh thường an lạc. Cổ nhân dạy: "Tâm b́nh thế giới b́nh".

Pháp Bảo được xuất phát từ những con người b́nh thường, nhưng không sống theo tư tưởng vị kỷ b́nh thường của thế nhân, mà vượt lên theo chiều hướng vị tha, lấ cuộc đời khổ đau làm môi trường để tu tập, tác thành vĩ nhân, Hiền, Thánh, Bồ Tát, và chư Phật.

                    Quyển giáo tŕnh Pháp Bảo cổ nhân 1, do soạn giả góp nhặt những lời quư báu của cổ nhân lưu lại, Tự thân các ngài đă áp dụng suốt cả cuộc đời để được an b́nh trong nhâN thế, là Pháp đáng được người nay làm gương sáng noi theo, suy nghiệm và hành tŕ.

                    Tiếp nhận Pháp Bảo, trước tiên nên đưa vào tâm thức để được an tịnh tinh thần. Nếu tinh thần an tịnh th́ bao nhiêu đức tánh quư báu của cổ nhân tức khắc hiển hiện nơi tâm thức của ḿnh, th́ c̣n lo ǵ sống giữa cuộc đời đầy băo chướng khổ đau nữa. Cổ nhân dạy :

"Nỗ lực cần tu cho liễu ngộ

Sợ ǵ muôn kiếp phải trầm luân."

Soạn giă cẩn kính

Thích Minh Nhật

Âm

Nghĩa

Luận

Thiện Ác

Nhất nhật bất niệm thiện

Chư ác giai tự khởi

Lành Dữ

Một ngày chẳng nghĩ điều lành

Th́ nhiều điều ác tự liền khởi lên.

Thiện ác xuất phát từ tâm. Tâm là đất màu mỡ ph́ nhiêu, không trồng giống cây lành, th́ cỏ dại độc hại sẽ phát sanh.

Thị Phi

Thị phi chung nhật hữu

Bất thính tự nhiên vô

Phải Trái

 

Phải trái có trọn ngày

Không nghe phải trái không

 

Con người chưa trọn lành nên tâm c̣n chấp vướng. Mỗi lần vướng buồn phiền làm phiền năo tăng thêm. Không nghe, nên không vướng, không buồn phiền, đây là pháp tiệm tu.

Đức Hạnh

Hữu xạ tự nhiên hương

Hà tất đương phong lập

Hạnh Đức

Hương có tự nhiên hương tự có

Cần ǵ trước gió đứng phô ra

Hnh đức xuất phát từ trong tâm, thành sức mạnh thể hiện bên ngoài. C̣n nếu chỉ trang bị bên ngoài th́ hạnh đức rổng.

Cổ nhân xưa có dạy:

"Tốt gỗ hơn tốt nước sơn

Xấu người đẹp nết c̣n hơn đẹp người."

Nhàn Cư

Nhật dạ thường tư kỷ quá

Nhàn đàm mạc luận tha phi

Nhàn Rỗi

Ngày đêm tự xét lại ḿnh

Rảnh rang chớ nói sự t́nh người ta

Thân nhàn rỗi chớ tâm không nhàn rỗi, v́ tâm luôn sinh động. Phải luôn cảnh giác hướng sinh động của tâm khi thân nhàn, hành đúng nhân để được đúng quả như ư ḿnh mong muốn.

Hành Thiện Ác

Vật dĩ ác tiểu nhi vi chi

Vật dĩ thiện tiểu nhi bất vi

Làm Lành Dữ

Chớ v́ ác nhỏ mà làm

Đừng v́ lành nhỏ mà đành bỏ qua

Lành dữ là hai hạt nhân đưa đến vui và khổ. Muốn vui, sợ khổ th́ phải bớt hạt nhân dữ lại, dù nhỏ nhưng nó sẽ tích lũy thành lớn, hạt nhân lành dù nhỏ nhưng nó sẽ tích tụ thành lớn, sẽ được quả to.

Tích Thiện Ác

Tích thiện phùng thiện,

Tích ác phùng ác

Tử tế tư lương,

Nhân quả bất thác.

Chứa Lành Dữ

Chứa lành gặp phước chẳng xa

Chứa dữ gặp họa khiến ta năo phiền

Ta nên nghĩ kỹ b́nh yên

Nhân quả báo ứng chẳng thiên vị nào.

Góp gió thành băo, là lời cổ nhân dạy lâu nay. Muốn được quả phước an lành, hăy tích chứa tâm lành sẽ chuyển ngay được quả dữ. Lư nhân quả hiển nhiên, không bao giờ sai trái.

Trực Ngôn

Lương dược khổ khẩu lợi ư bệnh

Trung ngôn nghịch nhĩ lợi ư hành

Lời nói Thẳng

Thuốc hay đắng miệng trừ căn bệnh

Lời thẳng trái tai lợi việc làm.

Thông thường hay thích lời ngọt ngào tâng bốc mà bị lầm lẩn khổ đau. Lời nói thẳng ngay th́ không chịu được nên không có hướng để ra khỏi nơi sai trái. Người tu tập nên tư duy cân nhắc, đừng ch́u theo t́nh ư của một người thông thường.

Tu Học Đạo

Mạc đăi lăo lai phương học đạo

Tội tù khổ năo thiếu nhân đa.

Tu Học Đạo

Đừng đợi đến già mới học đạo

Tội từ khổ năo người trẻ nhiều.

Phật dạy: Tu đến rốt ráo phải trải qua nhiều kiếp. Mỗi kiếp nếu chờ già mới tu th́ làm sao vượt tiến được. Vả lại, sự vô thường đâu có chờ đợi con người. Với cái khổ sở ở con người thiếu niên nhiều, nên lúc tuổi trẻ cần phải tu hơn.

Tỉnh Mê

Giải thoát hữu môn tùng tâm ngộ

Năo phiền khai lộ tự tánh hôn.

Tỉnh Mê

An vui được có nhờ tâm biết

Năo phiền vướng phải tại tánh mê.

Ngộ tức là biết, biết rơ th́ được an tâm, vững tin mà tu tập. Hôn tức tối tăm, không thấu suốt sự lư dễ khởi sanh buồn phiền mà tác hại đến trí. Vậy muốn dễ tu cần phải học để biết rơ mọi nguyên do trong cuộc sống.

Hiếu Đạo

Hiếu thuận hoàn sanh hiếu thuận tử

Ngỗ nghịch hoàn sanh ngỗ nghịch nhi.

Đạo Hiếu

Hiếu thuận cha mẹ sanh con hiếu

Ngỗ nghịch song thân, bất hiếu sanh.

Là người phải nhớ công ơn cha mẹ mà lo báo đáp, không nên hất hủi cha mẹ mà mang tội bất hiếu. Theo lư nhân quả, báo hiếu cha mẹ cũng là lo cho ḿnh. Gương tốt và xấu trong đời, xưa nay cũng đă minh chứng điều đó.

Tự Tín

Bỉ kư trượng phu ngă diệc nhỉ

Bất ưng tự khinh nhi thối khuất.

Tin Ḿnh

Kia đă trượng phu ta cũng vậy

Chẳng nên tự khinh mà thối chuyển.

Khinh người c̣n có thể cứu văn, c̣n khinh ḿnh th́ không thể vượt tiến lên được. Tôn sùng ngưỡng mộ cái tốt của người chưa xong mà tự ḿnh cố vượt lên cho bằng người mới là vượt bực.

Họa Phước

Họa phước vô lai duy nhân tự chiêu

Thiện ác chi báo như ảnh tùy h́nh.

Phước Họa

Phước họa đến ta do ta gọi

Lành dữ trả hoàn, bóng theo h́nh.

Nhân nào quả nấy, đúng theo lư nhân quả. Nhưng Phật dạy: tu là chuyển quả. Bởi v́ quả họa phước chỉ có hiện tại theo nhân quả quá khứ, c̣n đến hay không tự ta mời gọi đến theo tính khí hiện thời. Nên sáng suốt mà chọn lấy kết quả như ta mong muốn: Phước đến họa đi.

Hướng Tu

Khuyến quân tự tảo môn tiền tuyết

Mạc bả tha nhân ốc thượng sương.

Hướng Tu Tập

Khuyên anh quét tuyết nhà ḿnh

Chớ nên nh́n đến sương rơi nhà người.

C̣n đang tu tập nên nh́n lại lỗi ḿnh mà sửa, đừng nên t́m lỗi người mà phê b́nh, chỉ trích chê bai, e vướng vào nhân quả xấu. Nên nhớ: Nhân vô thập toàn.

Hảo Nhân

Dục trừ phiền năo tu vô ngă

Lịch tận gian nan tác hảo nhân.

Người Tốt

Muốn trừ phiền năo nên vô kỷ

Trải hết gian nan mới thành người hay.

Vị kỷ th́ khổ đau, vị tha th́ an lành vậy nên xả bớt dần vị kỷ. Muốn thành người phi thường th́ đừng sợ gian nan khó khổ, v́ chính gian nan khó khổ tác thành một người phi thường.

Nhân Quả

Sanh sự sự sanh quân mạc oán

Hại nhân nhân hại nhữ ưu sân.

Lư Nhân Quả

Gây việc việc gây người đừng oán

Hại người người hại chớ câm hờn.

Mọi việc ở đời đều có nguyên do, ta hăy nghiệm kỹ nguyên nhân để dừng ngay oan trái vay trả. Phật dạy: Lấy oán báo oán, oán măi kéo dài. Lấy ân báo oán, oán liền tiêu diệt.

Khổ An

Hiện tiền bất thức b́nh an lộ

Hậu thị nan ly khổ năo môn.

Đau Khổ và An Vui

Hiện tại b́nh an không biết đến

Tương lai khổ năo khó rời xa.

Đời người dù khổ lụy nhưng Phật, Bồ Tát, Thánh, Hiền đều xuất phát từ con người. Cứ nuối tiếc quá khứ, ảo vọng tương lai là con người khổ lụy. Xác định hiện tại, kiên tâm an b́nh trong hoàn cảnh, đó là nấc thang của Hiền, Thánh, Phật, Bồ Tát đi qua.

Nghiệp Báo

Thiện ác đáo đầu chung hữu báo

Cao phi viễn tẩu dă nan toàn.

Nghiệp Báo Ứng

Thiện ác cuối cùng đều có báo

Cao bay xa chạy cũng khó toàn.

Theo lư nhân quả xác định hễ có nghiệp nhân ắt có nghiệp quả. Nếu không muốn nhận quả xấu, th́ cố gắng tạo duyên tốt để chuyển quả xấu. Đây là pháp tu chuyển nghiệp mà Phật đă dạy.

H́nh Sắc

Vũ vô thiết tỏa năng lưu khách

Sắc bất ba đào dị nịch nhân.

Sắc H́nh

Mưa không xiềng xích hay cầm khách

Sắc chẳng sóng xao dễ đắm người.

Sức mạnh của h́nh sắc rất nguy kịch, làm đắm ch́m biết bao tao nhân mặc khách. Phật dạy: Nếu chưa chứng quả A La Hán đừng quá tin tâm ḿnh.

Vô Thường

Tài thuộc ngũ gia phi ngă hữu

Thân qui tứ đại bổn lai vô.

Không Thường

Của thuộc năm căn nhà ai giữ được

Thân hoàn tứ đại vốn là không.

Pháp Số: 5 Nhà: nước trôi, lửa cháy, giặc cướp, thân nhân phá, bệnh.

Luật vô thường chi phối tất cả mọi pháp trong nhân gian, chấm dứt cái cũ, tạo sinh cái mới. Phải biết như thế th́ mới an b́nh trong vô thựng.

Nghiệp Lực

Diệu dược nan y oan trái bệnh

Hoạnh tài bất phú mạng cùng nhân.

Sức Mạnh Của Nghiệp

Thuốc hay nào chữa bệnh oan trái

Hoạnh tài chẳng giàu kẻ nghèo hèn.

Nghiệp lực tuy vô h́nh nhưng chi phối tất cả cuộc sống của chúng sanh. Nhưng nghiệp ác do ta tạo ra gọi khổ đến, mà nghiệp lành cũng chính do ta chủ động mà có chứ không ai khác ngoài ta.

Tâm Tướng

Hữu tâm vô tướng, tướng tự tâm sanh

Hữu tướng vô tâm, tướng ṭng tâm diệt.

Tướng và Tâm

Tâm làm tướng kém, tướng chuyển theo tâm

Tướng tốt tâm tồi, tướng theo tâm mất.

Tướng có sẳn do nghiệp báo quá khứ. Tâm hiện khởi do tư tưởng hiện tại. Tướng do tâm chuyển biến, nên người tu tập cần chú ư chuyển tâm để hiện tướng như ư ḿnh mong muốn.

Tu Tập

Tiêu nhất phần tập khí

Đắc nhất phần quang minh

Nhẫn đắc nhất phần năo phiền

Tiện chứng thiểu phần Bồ Đề.

Tu Tập

Bớt một phần tật xấu

Được một phần sáng suốt

NhĂn được một phần phiền năo

Liền được một phần an vui.

Tập khí là thói quen, mà thói quen xấu th́ rất nguy hiểm, khiến cho con người thản nhiên làm mà không biết. Phiền năo che mất tâm an lành. Phiền năo giải trừ đến đâu th́ tâm an lành đến đó.

Tâm Tự

Tam điểm như tinh tượng

Hoành câu tự nguyệt tà

Phi mao ṭng thử đắc

Tố Phật dă do tha.

Chữ Tâm

Ba chấm như v́ sao nháy

Ṿng câu tợ trăng tà

Mang lông lá từ đấy

Thành Phật cũng nó mà.

Tâm là gốc của chúng sanh. Thiện cũng tâm mà ác cũng tâm, biến hóa thiên h́nh vạn trang. Nếu phát triển tự nhiên th́ dễ đi về hướng ác. Vậy người tu tập muốn giải thoát an b́nh, cần làm chủ lấy tâm để hướng về nẽo thiện.

Phật Hạnh

Ngưỡng chỉ duy Phật Đà

Hoàn thành tại nhân cách

Nhân thành tức Phật thành

Thị danh chân hiện thật.

Hành Hạnh Phật

Ngưỡng mong cầu quả Phật

Trước toàn vẹn con người

Thành người sẽ thành Phật

Lư ấy chẳng xa vời.

Phàm làm việc ǵ cũng có nhỏ mới có lớn, có ít mới có nhiều, có thấp mới có cao, có gần mới có xa. Việc tu tập cũng vậy, muốn được quả Phật, trước phải tu nhân. Bằng trái lại, Phật dạy: giống như người xây lầu ba tầng, mà không chịu xây tầng trệt, th́ không bao giờ có được cái nhà theo ư muốn.

Phúc Đức

Phúc duyên thiện khánh

Đa nhân tích đức nhi sanh

Nhập thánh siêu phàm

Tận ṭng chân thật nhi đắc.

Phước và Đức

Phước duyên vui lành

Nhờ bởi tu nhân chứa đức

Thành thánh vượt phàm

Đều do chân thật mới nên.

Phật dạy: Muốn giải thoát th́ phước huệ song tu. Nếu chỉ tu phước, e có chổ lọt mất v́ là nhân hữu lậu. V́ vậy, muốn tu Huệ th́ trước tu phước làm nền tảng rồi phải vượt lên Huệ, có nghĩa vô chấp Phước. Bằng không, không thể nào siêu phàm nhập thánh được.

Dục Lạc

Dục bất khả túng, dục túng thành tai

Lạc bất khả cực, lạc cực sanh ai.

Tham Muốn và Sung Sướng

Dục nhiều chớ khá chạy theo

Dục tham càng lớn khổ đau càng nhiều

Khi vui chớ khá vui nhiều

Vui mà quá sức buồn phiền theo ngay.

Dục lạc tự nó không có lỗi, mà trái lại c̣n giúp con người vượt bậc. Khổ đau v́ dục lạc là v́ xử dụng dục lạc quá sức. V́ vậy xử dụng dục lạc phải biết sáng suốt cho đúng hướng.

Viễn Lự

Nhân vô viễn lự, tất hữu cận ưu

Sanh hoạt nhàn cư, thị vi bất thiện.

Lo Xa

Người chẳng lo xa, buồn gần đến

Nhàn rỗi qua ngày bất thiện sanh.

Lo xa, không phải là lo xa tính toán bên ngoài, mà lo xa giữ tâm hồn ḿnh luôn an tịnh. Nhàn rỗi, thực sự là thân nhàn chớ tâm nào có nhàn đâu, v́ tâm luôn sinh động. Nếu không nương thân để tập trung, ắt hẳn nó sẽ sinh động theo hương khác. Người tu tập nên cảnh giác khi thân nhàn.

Nhân Nghĩa

Nhân nghĩa mạc giao tài

Giao tài nhân Nghĩa tuyệt

Lộ diêu tri mă lực

Nhật cửu kiến nhân tâm

Nhân Nghĩa

Nhân nghĩa chớ dính tiền

Dính tiền nhân nghĩa hết

Đường xa mới hay sức ngựa

Sống lâu mới rơ ḷng người

Sức mạnh của đồng tiền rất mạnh. Bao nhiêu người v́ tiền mà xa rời nhân nghĩa. Người tu tập khi phán đoán điều ǵ về ḿnh và người đừng nên vượt thời gian, v́ thời gian là yếu tố quyết định rơ mọi vấn đề ở ḷng người

Luyện Trí

Tùng bách khả dĩ nại sương tuyết

Minh trí khả dĩ thiệp gian nguy.

Luyện Trí

Tùng bách quư ưa nhờ sương tuyết

Trí minh sáng suốt bởi gian nguy.

Cổ nhân qua kinh nghiệm đă dạy: Cảnh khổ là nấc thang cho bậc anh tài, là kho tàng cho người khôn khéo, là môi trường cho người tu tập và là vực thẳm cho kẻ yếu đuối.

Khẩu Hại

Khẩu thị thương nhân phủ

Ngôn vi cát thiệt đao

Bế khẩu thâm tàng thiệt

An thân xứ xứ lao.

Hại Của Miệng

Miệng là búa chém người

Lời là dao cắt lưỡi

Ngậm miệng dấu kỹ lưỡi

Nơi nơi được thảnh thơi.

Lời nói rất quan trọng. Tan nhà mất nước hoặc an b́nh thịnh vượng đều do lời nói. Con người có búa bén sẳn trong miệng, khi mở lời nên cân nhắc kỹ.

Tồn Tâm

Thông minh đa ám muội

Toán kế thất tiện nghi

Tổn nhân chung tự thất

Ỷ thế họa tương tùy.

Giữ Tâm

Thông minh lắm coi chừng mờ ám

Toan tính nhiều càng trắc trở nhiều

Hại người người hại bấy nhiêu

Ỷ thế chuốc họa, vạ chiêu vào ḿnh.

Được trí thông minh là phước báo của con người. Nhưng coi chừng nên luôn cảnh giác, trí thông minh sẽ thành một nạn: thông minh duệ trí, trong tám nạn. Nhờ phước báo có thông minh, nên luôn khiêm nhường, đừng tự kiêu ỷ trí mà tự ḿnh chiêu lấy họa.

Phật Pháp

Phật pháp tại thế gian

Bất ly thế gian giác

Ly thế giác Bồ Đề

Như tợ tầm thố giác.

Pháp Phật

Pháp Phật ở thế gian

Ngay thế gian giác ngộ

Rời đời kiếm Bồ Đề

Kkhác chi t́m sừng thỏ.

Pháp Phật giúp nhân sinh giải khổ. Con người bị pháp thế gian làm khổ, muốn hết khổ th́ phải ngay nơi pháp làm khổ ḿnh mà tu sửa lại thành pháp Phật th́ sẽ được an lành.

Cổ nhân dạy:

Đạp gai là vật nhọn, th́ hăy lấy vật nhọn mà lễ. Bằng muốn rời thế gian mà t́m pháp Phật th́ không bao giờ có.

Quán Nhân

Hữu nhân đa đức, tất hữu hảo ngôn

Hữu nhân đa ngôn, bất tất hữu đức.

Xét Ngựi

Người có nhiều đạo đức

Ắt có lời nói hay

Người có lời nói hay

Chắc ǵ là có đức.

Lời nói hay là lời nói chân t́nh tuy thô sơ nhung đủ sức cảm hóa người, v́ được phát xuất từ tinh thần đạo đức. Nên cảnh giác những lời nói trao chuốc, hoa mỹ, ngọt ngào nhưng chứa đựng đầy cạm bẫy bên trong.

Hung Cát

Ác ngôn xuất khẩu, hung thần giáng lâm

Thiện niệm vu tâm, cát thần tự hiện.

Dữ Lành

Lời dữ vừa muốn phát ra

Hung thần xuất hiện gần ta xúi ḿnh

Ư lành vừa mới khởi sanh

Thiện thần đă đến hộ tŕ bên ta.

Tâm chúng sanh là một pháp giới có đủ thiện ác và có sức mạnh điều khiển chúng sanh. Dữ lành đều ở trong tâm, gắng tạo sức mạnh tinh thần kềm chế ư dữ chuyển thành ư lành là được hiệu lực trong sự tu tập.
Back to top Chương 2