Welcome to my homepage. Hope you've enjoyed your stay here. I look forward to seeing you again.

Phật Học Phổ Thông

Khóa 10 - 11
Ḥa Thượng Thích Thiện Hoa


 
 
 

Khóa Thứ 10 Và 11
LUẬN ĐẠI THỪA KHỞI TÍN
DỊCH NGHĨA VÀ LƯỢC GIẢI

Ngài Mă Minh Bồ Tát tạo Luận
Ngài Chơn đế Tam Tạng dịch chữ Phạn ra chữ Hán
Sa môn Thích Thiện Hoa lược dịch và lược giải.
Giảng lần thứ nhứt tại Phật Học Đường Nam Việt Ngày 12 tháng 9 năm Tân Sửu (11 10 61)
MỤC LỤC


Lời Dịch Giả
Mục Lục chi Tiết

Bài 01 Nhơn duyên
Bài 02 Tâm Chơn như (Chơn tâm)
Bá 03 Tâm Sanh diệt (Thức A lại da)
Bài 04 Nói về nghĩa "Giác"

 
Bài 05 đến bài 16 tiếp theo trang sau.

THÔNG BẠCH

Các loại sách của tôi phiên dịch hoặc sáng tác đều không giữ bản quyền. Song, Quí vị nào muốn ấn tống, xin theo bản sửa chữa cuối cùng cua tôi. Nếu vị nào muốn sửa đổi nội dung hay h́nh thức hoặc in để phát hành (bán) đều đều phải được sự chấp thuận của tôi

Sa môn THÍCH THIỆN HOA

 
 

LỜI DỊCH GIẢ

 

Chúng tôi tưởng không cần phải giới thiệu dài ḍng, chắc độc giả cũng đă biết rằng bộ Luận "Đại thừa Khởi Tín" là một trong số những bộ Luận có một nội dung hàm súc, sâu sắc nhứt và một lối lư luận rốt ráo bén nhọn và tế nhị nhứt. V́ lẽ đó nên chúng tôi đă khổ công rất nhiều, trong khi đem dịch Luận này. Lần đầu chúng tôi đă dịch hơn phân nữa bộ, nhưng v́ thấy nhiều đoạn chưa được vừa ư, nên chúng tôi đă bỏ tất cả, và dịch lại lần thứ hai. Tính tất cả hai lần dịch thuật, thời gian trên một năm (từ tháng 11 năm Canh Tư đến tháng 12 năm Tân Sửu, tức là từ năm 1960 đến năm 1962). 

Bộ luận này do Bồ Tát Mă Minh soạn ra bằng chữ Phạn. Những nhà dịch giả có danh tiếng, đă dịch sanh chữ Hán. Chúng tôi căn cứ vào bản dịch bằng Hán văn của Ngài Chơn Đế Tam tạng Pháp sư, để dịch sang chữ Việt. Về Phần chú giải, th́ sau khi tham khảo nhiều bản khác nhau của các dịch giả Trung hoa, chúng tôi đă căn cứ một phần lớn vào bản trực giải của Ngài Đức Thanh, mà chúng tôi nhận thấy rơ ràng và gọn gàng hơn hết. 

Tuy thế, trong khi phiên dịch sang Việt ngữ, để cho ư luận được biểu lộ rơ ràng, găy gọn và mạch văn thích hợp với cú pháp Việt Nam, nên có nhiều đoạn, chúng tôi chỉ dịch cho rơ ư, hoặc đảo ngược trước sau, hoặc thêm bớt một vài chữ. Mong quư độc giả thông cảm mà lượng thứ cho. 

Nói riêng về chương tŕnh Phật học phổ thông, mà Ban Hoằng pháp Phật giáo Nam Việt đă chủ trương từ trước đến nay, th́ bộ luận này thuộc về khóa thứ IX; nhưng sau khi phiên dịch và giảng dạy, chúng tôi nhận thấy, v́ ư nghĩa thâm sâu của nó nên sắp vào khoá thứ X và XI, th́ mới đúng tŕnh độ, lợi ích cho độc giả và những vị theo học các lớp Phật học Phổ thông. 
 

Thưa quư vị độc giả, 

"Lời của dịch giả", đến đây có thể xem như đă chấm dứt. Nhưng chúng tôi xin phép quư vị, để nói thêm lên đây ḷng nguyện ước thiết tha của chúng tôi trước khi dừng bút: 

Trong khi chúng tôi đang dịch thuật bộ Luận này, th́ Bổn sư chúng tôi là Hoà thượng Thích Khánh Anh, nguyên Thượng Thủ Giáo hội Tăng già toàn quốc kiêm cố Pháp Chủ Giáo Hội Tăng Già Nam Việt, viên tịch. Trong nỗi niềm đau xót lớn lao trước một cái tang chung và riêng ấy chúng tôi rất ngậm ngùi và nhớ tưởng lại hồng ân của Bổn sư, người đă hướng dẫn và thúc đẩy chúng tôi trong công tác phiên dịch này. 

Vậy, hôm nay công việc dịch thuật đă xong xuôi, chúng tôi kính cẩn dâng công đức này hồi hướng lên Giác linh Bổn sư chúng tôi sớm đăng Phật địa, ngơ hầu báo đáp hồng ân pháp hóa trong muôn một. 

CHÙA PHƯỚC HẬU TRÀ ÔN 

Dịch xong ngày khởi công trùng tu chùa Phước Hậu 
(Ngày Phật thành đạo năm Tân Sửu, nhằm ngày 13/1/1962). 

Sa môn THÍCH THIỆN HOA.

Trở Lên 

MỤC LỤC CHI TIẾT
LUẬN ĐẠI THỪA KHỞI TÍN

 

BÀI KỆ QUY KÍNH TAM BẢO
Chương thứ nhất : Phần Nhơn duyên 
Chương thứ hai : Phần Định danh nghĩa 
Chương thứ ba : Phần Giải thích 
Chương thứ tư : Phần Tín tâm, Tu hành. 
Chương thứ năm : Phần Lợi ích và khuyến tu 
BÀI KỆ HỔI HƯỚNG 

Chương thứ nhứt: PHẦN NHƠN DUYÊN 
V́ tám nhơn duyên nên Bồ Tát tạo ra Luận này. 

Chương thứ hai : PHẦN ĐỊNH DANH NGHĨA 
A. Pháp Đại thừa 
I. Tướng Chơn như 
II. Tướng Sanh diệt 
B. Nghĩa Đại thừa 
I. Thể chất lớn 
II. H́nh tướng lớn 
III. Diệu dụng lớn 

Chương thứ ba : PHẦN GIẢI THÍCH, Chia làm ba: 
A. Nói rơ nghĩa chánh (10 bài) 
B. Đối trị các chấp sai lầm (1 bài) 
C. Phân biệt hành tướng phát tâm đến Đạo (2 bài) 
A. NÓI VỀ NGHĨA CHÁNH, có 3phần 
I. Tâm Chơn như (Chơn tâm) 
II. Tâm Sanh diệt (Thức A lại da) 
III. Trở về Chơn như . 
I. NÓI VỀ TÂM CHƠN NHƯ, có 2 nghĩa: 
1. Thật không (không có các pháp nhiễm ô) 
2. Thật có (có các công đức thanh tịnh) 
II.NÓI VỀ TÂM SANH DIỆT (THỨC A LẠI DA), có 2 nghĩa: 
1. Nghĩa "Giác" (Chơn) 
2. Nghĩa "Bất giác" (mê: vọng) 
1. Nói về nghĩa "Giác", có 5 tên: 
a. Bản giác (tánh Phật sẳn có) 
b. Bất giác (mê: vô minh) 
c. Thỉ giác (mới giác ngộ) 
d. Phần giác (giác ngộ từng phần) 
e. Cứu cánh giác (giác ngộ rốt ráo) 
Thỉ giác có 4 lớp, từ Thô đến Tế: 
1. Giác ngộ niệm "Diệt" 
2.Giác ngộ niệm "Dị" 
3. Giác ngộ niệm "Trụ" 
4. Giác ngộ niệm "Sanh" 
Bản giác có 2 tướng và 4 nghĩa: 
Hai tướng 
1. Tướng Trí tịnh 
2. Tướng nghiệp dụng bất tư nghị 
Bốn nghĩa 
1. Như thật không 
2. Nhơn huân tập 
3. Pháp xuất ly 
4. Duyên huân tập 
2. Nói về nghĩa "Bất giác" (mê: vô minh) 
Phân làm 11 phần: 
a. Tam tế (ba tướng vi tế) 
b. Lục thô (sáu món Thô) 
c. Hai tướng (đồng và khác) 
d. Ư tương tục (có năm thứ) 
e. Ư thức 
g. Tâm nhiễm ô (có 6 lớp) 
h. Tâm nhiễm ô và vô minh khác nhau thế nào? 
i. Ba tướng nhiễm ô sanh diệt 
k. Bốn món huân tập 
l. Chơn như và vô minh, thỉ và chung 
m. Ba đại nghĩa của tâm 
Nói về Tam tế 
1. Nghiệp tướng 
2. Chuyển tướng 
3. Hiện tướng 
Nói về Lục thô: 
Trí tướng 
. Tương tục tướng 
Chấp thủ tướng 
Kế danh tự tướng 
Khởi nghiệp tướng 
Nghiệp hệ khổ tướng 
Nói về 2 tướng. "Giác" và "Bất giác" đều có hai tướng 
1. Đồng (đồng thể) 
2. Khác (khác tướng) 
Nói về "Ư tương tục", có 5 tên: 
1. Nghiệp thức (nghiệp tướng) 
2. Chuyển thức (chuyển tướng) 
3. Hiện thức (hiện tướng) 
4. Trí thức (Trí tướng) 
5. Tương tục thức (tương tục tướng) 
Nói về "Ư thức" có 3 tên: 
1. Ư thức 
2. Phân ly thức 
3. Phân biệt sự thức 
Nói về "tâm nhiễm ô", có 6 lớp: 
1. Nhiễm ô chấp trước (chấp thủ tướng và Kế danh tự tướng) 
2. Nhiễm ô bất đoạn (Tương tục tướng) 
3. Nhiễm ô phân biệt (Trí tướng) 
4. Nhiễm ô cảnh sắc (Hiện tướng) 
5. Nhiễm ô năng phân biệt (Kiến tướng) 
6. Nhiễm ô về nghiệp (Nghiệp tướng) 
Nói về tâm nhiễm ô và Vô minh khác nhau: 
Tâm nhiễm ô là phiền năo, chướng, làm chướng ngại căn bản trí. 
Vô minh là sở tri chướng, làm chướng ngại sai biệt trí 
Nói về 3 tướng nhiễm ô sanh diệt: 
1. Tướng sanh diệt thô 
2. Tướng sanh diệt vừa 
3. Tướng sanh diệt vi tế 
Nói về 4 món huân tập: 
1. Chơn như huân tập 
2. Vô minh huân tập 
3. Nghiệp thức huân tập 
4. Cảnh giới hư vọng huân tập 
Nói về cảnh giới hư vọng (sáu trần) huân tập: 
Cảnh giới huân tập làm tăng trưởng vọng niệm 
Cảnh giới huân tập làm tăng trưởng chấp thủ 
Nói về vọng tâm (Nghiệp thức) huân tập: 
Vọng tâm huân tập lại căn bản vô minh 
Vọng tâm huân tập chi mạt vô minh 
Nói về vô minh huân tập: 
Căn bản vô minh huân tập vào chơn như 
Chi mạt vô minh huân tập vào vọng tâm 
Nói về chơn như huân tập: 
Thể tướng chơn như huân tập 
Diệu dụng chơn như huân tập 
Lại chia hai phần nữa: 
Chưa chứng nhập chơn như 
Đă chứng nhập chơn như, được hai trí 
Căn bản trí (vô phân biệt trí) 
Hậu đắc trí (sai biệt trí) 
Nói về Chơn như và vô minh, thỉ và chung: 
Chơn như vô thỉ vô chung 
Vô minh vô thỉ hữu chung 
Nói về ba đại nghĩa của tâm: 
Thể rộng lớn của Tâm: Tâm b́nh đẳng không vọng 
Tướng rộng lớn của Tâm: Đủ hằng sa công đức 
Dụng rộng lớn của Tâm: Báo thân, Ứng thân và Y báo trang nghiêm 
(đă hết nghĩa Bất giác) 
III. TRỞ VỀ CHƠN NHƯ: 
Không khởi vọng niệm th́ trở về Chơn như. 
(Hết phần thứ nhứt (Nói rơ nghĩa chánh) trong chương thứ ba (Phần Giải thích) của Luận này). 
B. ĐỐI TRỊ CÁC CHẤP SAI LẦM 
I. CHẤP NGĂ, CÓ 5 THỨ: 
1. Chấp hư không là chơn tánh của Như Lai. 
2. Chấp Chơn như hay Niết bàn không có chi hết. 
3. Chấp Như Lai tạng có các h́nh tướng sai khác. 
4. Chấp Như Lai tạng có đủ các pháp nhiễm ô. 
5. Chấp chúng sanh có thỉ, chư Phật có chung. 
II. CHẤP PHÁP: 
Chấp thật có vũ trụ và vạn hữu
C. PHÂN BIỆT HÀNH TƯỚNG PHÁT TÂM ĐẾN ĐẠO. _ Ba món phát tâm: 
I. Tin hoàn toàn mà phát tâm. 
II. Hiểu biết và làm mà phát tâm. 
III. Chứng nhập chơn như mà phát tâm. 
I. NÓI VỀ TÍN HOÀN TOÀN MÀ PHÁT TÂM: 
1. Ba món Tâm trong Tín vị: 
a. Trực tâm 
b. Thâm tâm 
c. Đại bi tâm 
2. Bốn món phương tiện: 
a. Phương tiện căn bản 
b. Phương tiện ngăn ngừa các việc tội ác. 
c. Phương tiện làm phát sanh các việc lành 
d. Phương tiện Đại nguyện và B́nh đẳng. 
3. Tám tướng thành Đạo: 
Giáng sanh 
Nhập thai 
Ở trong thai 
Sanh ra 
đ. Xuất gia 
e. Thành đạo 
g. Thuyếp pháp 
h. Nhập Niết bàn. 
II. NÓI VỀ HIỂU BIẾT VÀ LÀM MÀ PHÁT TÂM: 
1. Bồ Tát biết tự tánh ḿnh không có lục tệ: 
Không tham lam 
Không nhiễm ô 
Không sân hận 
Không giải đăi 
 Không tán loạn

Không si mê 
2. Bồ Tát tu lục độ 
Bố thí 
Tŕ giới 
Nhẫn nhục 
Tinh tấn 
Thiền định 
Trí huệ 
III. NÓI VỀ CHỨNG NHẬP CHƠN NHƯ MÀ PHÁT TÂM: 
Bồ Tát khi nhập chơn như, rồi khởi dụng độ sanh: 
1. Chơn tâm tức là thật trí. 
2. Phương tiện tâm tức là Quyền trí. 
3. Nghiệp thức tâm tức là Dị thục thức. 
(Hết phần Giải thích về chương thứ ba) 

Chương thứ tư:TÍN, TÂM, TU HÀNH, có 4 phần: 
A. Bốn món Tín tâm 
B. Năm môn tu hành 
C. Các thứ ma chướng 
D. Mười điều lợi ích tu Thiền 
A. NÓI VỀ BỐN MÓN TÍN TÂM: 
I. Tin căn bản (Phật tánh) 
II. Tin Phật 
III. Tin Pháp 
IV. Tin Tăng 
B. NÓI VỀ NĂM MÓN TU HÀNH (Lục độ) 
Bố thí 
Tŕ giới 
Nhẫn nhục 
Tinh tấn 
V. Chỉ, Quán (Định, Huệ). 
C. NÓI VỀ CÁC THỨ MA CHƯỚNG: 
I. Ma hiện Phật, Bồ Tát v.v... 
II. Ma nói Pháp 
III. Ma làm hành giả hoặc điên 
D. NÓI VỀ 10 ĐIỀU LỢI ÍCH TU THIỀN 
Được mười phương Phật, Bồ Tát bảo hộ v.v.... 

Chương thứ năm: Nói về LỢI ÍCH và KHUYẾN TU 
Học và tu theo luận này sẽ được lợi ích vô cùng: hành giả nên tu theo luận Đại thừa này.

Trở Lên 

 
 

BÀI THỨ NHỨT

CHƯƠNG THỨ NHỨT 

PHẦN NHƠN DUYÊN

 

Nguyên nhơn tạo luận. 

Giải thích tên Luận Đại thừa Khởi Tín. 

Nội dung của Luận này. 

Ngài Mă minh Bồ Tát tạo luận: 

1. Lư lịch và tên 

2. Nguyên nhơn ngộ đạo. 

Ngài Chơn Đế dịch luận. 

Lời nguyện cầu 

NGUYÊN NHÂN TẠO LUẬN NÀY 

Trong khoảng 600 năm, sau khi Phật nhập diệt, tại Ấn độ, phần th́ phái Tiểu thừa nổi lên tranh chấp, không tin lư Đại thừa, phần th́ ngoại đạo lập các tà thuyết phá hoại chánh pháp; t́nh trạng Phật giáo rất đen tối. 

Ngài Mă Minh Bồ Tát, trông thấy t́nh trạng ấy rất đau ḷng, nên tạo ra luận này, để xô tà đỡ chánh: trừ những nghi ngờ của Tiểu thừa, phá các tà thuyết của ngoại đạo, làm cho người phát khởi ḷng tin Đại thừa. 

GIẢI THÍCH TÊN LUẬN ĐẠI THỪA KHỞI TÍN 

_ Luận. Luận là luận bàn lẽ tà chánh, quyết đoán điều nghi ngờ và lựa chọn những việc phải quấy. 

_Đại thừa. Chữ "Đại" là lớn, chữ "Thừa" là cởi. Đọc chữ "Thặng" nghĩa là cái xe. Theo đây phải đọc là "Thặng" mới đúng, song v́ theo thói quen nên đọc là "Thừa". 

Đại thừa có 5 nghĩa: 

1. V́ đối với Tiểu nên gọi là Đại. 

2. Quả Phật rộng lớn, thừa này sẽ đi đến quả Phật, nên gọi là Đại Thừa. 

3. Chư Phật là bực Đại nhơn, song chẳng rời thừa này, nên gọi là Đại Thừa. 

4. Các Bồ Tát là bực Đại sĩ, đều y theo thừa này mà tu tập, nên gọi là Đại Thừa. 

5. V́ thừa này rất rộng lớn, cứu độ chúng sanh đông nhiều nên gọi là Đại Thừa. 

LUẬN NÀY LẤY G̀ LÀM ĐẠI THỪA? 

Luận này lấy tâm chúng sanh làm Đại thừa. Bởi tâm chúng sanh: Thể nó lớn, Tướng nó to, Dụng nó đại, bao trùm tất cả các pháp thế gian, và xuất thế gian, nên gọi là Đại Thừa. 

Trọng tâm của luận này là nói: Thể, Tướng và Dụng của tâm chúng sanh. V́ tâm này là "Tổng tướng" (Tướng chung) của tất cả thánh phàm, mê ngộ, nhơn quả ...cho nên trong luận này cũng gọi là "Đại Tổng tướng pháp môn thể". 

Tâm này có nghĩa "vận tải": Các Đức Phật đều nương tâm này mà chứng Bồ Đề, Niết bàn. Bồ Tát nương tâm này mà rộng tu muôn hạnh: trên cầu quả Phật, dưới hoá độ chúng sanh. Chúng sanh cũng do tâm này mà trôi lặn trong ḍng sanh tử luân hồi. V́ thế nên gọi tâm này là Đại thừa. 

Do ngộ lư này, nên cổ nhơn có làm bài kệ: 

Dịch âm: 

Tam điểm như tinh tượng 

Hoành câu tợ nguyệt tà 

Phi mao tùng thử đắc 

Tổ Phật giả do tha. 

Dịch nghĩa 

Ba chấm như ngôi sao 

Uốn cong tợ trăng tà 

Chúng sanh từ đâu có 

Chư Phật cũng do đây. 

_Khởi tín. Luận này làm cho người phát khởi ḷng tin Đại thừa, nên gọi là "Đại thừa khởi tín". Đáng lẽ phải nói: "Khởi Đại thừa tín"; nghĩa là khởi ḷng tin Đại thừa; song v́ chúng sanh sau khi thấu rơ Đại thừa rồi, mới phát khởi ḷng khởi tin, nên gọi "Đại thừa khởi tín". 

NỘI DUNG CỦA LUẬN NÀY 

Ngài Mă Minh Bồ Tát căn cứ theo kinh Lăng Già, kinh Tư Ích và các kinh Đại thừa mà tạo ra luận này. Nội dung của luận này là Phát minh lư Duy tâm hay Duy thức đem về nhứt tâm, vạch rơ nguồn gốc mê ngộ, chỉ bày đường tắt tu hành, tóm các nghĩa lư sâu rộng của Phật nói, làm cho người phát khởi ḷng tin Đại thừa. 

NGÀI MĂ MINH BỔ TÁT 

LƯ LỊCH VÀ TÊN 

Ngài Mă Minh Bồ Tát, người xứ Ba la nại, phía tây Thiên trúc (Ấn Độ). Ngài là Tổ thứ 12 ở Thiên trúc, nối ngôi của Tổ thứ 11 là Phú Na Dạ Xa Tôn giả. 

V́ có 3 nguyên nhơn, nên gọi Ngài là Mă Minh: 

1. Khi Ngài vừa sanh ra, th́ các con ngựa trong xứ ấy đều buồn mà kêu to lên. 

2. Ngài đờn rất hay, mỗi khi Ngài đờn th́ những con ngựa được nghe tiếng đờn đều buồn mà kêu lên. 

3. Khi thuyết pháp, các con ngựa nghe đến tiếng Ngài, đều rơi nước mắt kêu to lên và không ăn. Mặt dù người ta thử bỏ đói chúng vài ba ngày, rồi đến lúc Ngài thuyết pháp mới bỏ cỏ cho ăn, nhưng chúng cũng không ăn. Bởi thế nên gọi là Mă Minh (ngựa kêu). 

NGUYÊN NHƠN NGÀI NGỘ ĐẠO 

Khi gặp Tổ Phú Na Dạ Xa Tôn giả,  

Ngài hỏi: Làm sao biết Phật? 

Tổ đáp: Không biết là biết Phật. 

Ngài hỏi: Không biết làm sao biết là Phật? 

Tổ đáp: Không biết làm sao biết không phải là Phật. 

Ngài nói: Nghĩa của Tổ là nghĩa cưa. 

Tổ nói: Nghĩa của ông là nghĩa cây. 

Tổ hỏi tiếp: Thế nào, ông nói nghĩa của tôi là nghĩa cưa? 

Ngài đáp: V́ Tổ nói qua nói lại như cưa vậy. 

Ngài hỏi tiếp: Thế nào Tổ nói nghĩa của tôi là nghĩa cây. 

Tổ đáp: V́ cây bị cưa vậy. Thế nghĩa của ông bị tôi phá rồi. Ngài nghe rồi liền ngộ đạo. 

Trong kinh Ma ha ma da, Phật có huyền kư (ghi trước) rằng: "Sau khi Như Lai diệt độ 600 năm, các ngoại đạo tà thuyết thạnh hành, huỷ diệt Phật pháp. Lúc bấy giờ có vị Bồ Tát ra đời tên là Mă Minh, nói pháp rất hay, phá trừ tà thuyết, hàng phục ngoại đạo". 

Bởi thế nên biết Ngài Mă Minh, cũng là một vị Bồ Tát tái lai. Chúng ta nên học luận này, phải lấy làm hy hữu, gia tâm nghiên cứu, chớ nên xem thường. 

NGÀI CHƠN ĐẾ

Luận này có hai nhà dịch: Ngài Chơn Đế và Ngài Thật Xoa Nan Đà. Bản dịch này là của Ngài Chơn Đế. Nguyên tiếng Phạn gọi là "Ba La Mạc Đà"; Tàu dịch là "Chơn đế". Ngài ở nước Ưu thiền ni, phía Tây Ấn Độ. 

Ngài qua Tàu nhằm đời vua Nguyên Đế nhà Lương, niên hiệu Thừa Thánh, năm thứ ba (Mậu th́n). Ngài ở chùa Kiến Hưng, đất Hoàng Châu, dịch bộ Luận này.   

LỜI CẦU NGUYỆN

CHÁNH VĂN

Kính lạy Phật, Pháp và Tăng, v́ muốn cho chúng sanh bỏ chấp tà, trừ các nghi ngờ, khởi ḷng tin Đại thừa, để cho giống Phật chẳng mất, nên con tạo ra luận Đại thừa Khởi tín này. 

LƯỢC GIẢI

Các vị Bồ Tát khi làm việc ǵ, trước nhứt là để tâm qui kính Tam bảo; cũng như con hướng về cha, tṛ hướng về thầy, dân chúng hướng về vị lănh tụ của nước; và nguyện cầu Tam bảo gia hộ cho việc làm của ḿnh hợp với chánh pháp và kết quả viên măn. 

Đoạn này là Ngài Mă Minh Bồ Tát trước khi tạo luận, nói bài kệ quy kính Tam bảo và nguyện cầu Tam bảo gia hộ. 

  

CHƯƠNG THỨ NHỨT 

PHẦN NHƠN DUYÊN 

CHÁNH VĂN

V́ tám nhân duyên sau đây nên tạo ra luận này: 

1. V́ muốn cho chúng sanh xa ĺa các khổ, đặng vui rốt ráo nên tạo luận này, không phải v́ danh lợi ở thế gian, hay cầu người cung kính. 

2. V́ muốn cho chúng sanh hiểu biết chơn chánh, khỏi sự lầm lạc, nên tạo luận này để giải thích nghĩa căn bản của Như Lai. 

3. Muốn cho những chúng sanh căn lành đă thuần thục (măn Thập tín), ḷng tin chẳng thối lui và có thể lănh thọ pháp Đại thừa, nên tạo luận này. 

4. Muốn cho những chúng sanh căn lành mỏng ít (chưa măn Thập tín) tu tập tín tâm. 

5. V́ bảo hộ đạo tâm của những chúng sanh ác nghiệp sâu dày, nên chỉ bày phương tiện, để chúng tiêu trừ nghiệp chướng xa ĺa các phiền năo si, mạn ...và ra khỏi lưới tà. 

6. V́ muốn đối trị tâm niệm sai lầm của phàm phu và Nhị thừa, nên chỉ bày cho họ tu tập Chỉ Quán. 

7. V́ những chúng sanh căn tánh kém cỏi, nên chỉ bày phương tiện chuyên tâm niệm Phật, sanh về cơi Phật, để cho tín tâm quyết định không thối chuyển. 

8. Chỉ bày lợi ích để khuyên người tu hành. 

Tóm lại, v́ tám nhân duyên trên, nên tạo ra luận này. 

LƯỢC GIẢI

Luận này chia ra làm 5 phần, đây là phần thứ nhứt, Ngài Mă Minh Bồ Tát v́ tám nhơn duyên sau đây nên tạo ra luận này: 

Nhơn duyên thứ nhứt: Chư Phật và Bồ Tát khi làm việc ǵ, đều do ḷng từ bi, muốn cho chúng sanh khỏi khổ được vui. Tất cả chúng sanh v́ mê bản tâm của ḿnh mà thọ các khổ sanh tử, không được vui Niết bàn. Trong luận này, Ngài Mă Minh Bồ Tát chỉ rơ bản tâm, để cho chúng sanh tự tin ḿnh có bản tâm thanh tịnh (pháp Đại thừa) là cái khả năng để thành Phật. Khi chúng sanh đă ngộ được bản tâm của ḿnh rồi, th́ sẽ hết khổ sanh tử, được vui Niết bàn. V́ thế nên tạo ra luận này. 

Nhơn duyên thứ hai: Các đức Như Lai đều y nơi "nhứt tâm" tu hành mà được thành đạo chứng quả. Luận này nói về "nhứt tâm" là nghĩa căn bản của Như Lai, để cho chúng sanh hiểu biết đường lối tu hành một cách chơn chánh, khỏi bị lạc vào tà kiến (chấp tà). 

Nhơn duyên thứ ba: Luận chủ muốn cho hàng Thập tín Bồ Tát đối với pháp Đại thừa, ḷng tin chắc chắn, không bị thối lui, để tiến đến bậc Thập trụ. 

Nhơn duyên thứ tư: V́ những vị Bồ Tát chưa viên măn Thập tín, muốn cho họ tu tập tín tâm được viên măn. 

Nhơn duyên thứ năm: V́ những chúng sanh nghiệp chướng nặng nề, bị lưới tà làm chướng ngại, nên tạo ra luận này để chỉ bày phương tiện tu hành, như tụng kinh, sám hối ...hầu diệt trừ các nghiệp chướng. 

Nhơn duyên thứ sáu: V́ đối trị tâm lầm lỗi của phàm phu và Nhị thừa, nên Luận chủ tạo luận này, dạy tu "Chỉ" để trừ bịnh "Vọng tưởng tán loạn" của phàm phu; và dạy tu "Quán" để đối trị bịnh "Trầm không thú tịch" (tham luyến cảnh thiên không Niết bàn) của Nhị thừa. 

(Quán nhơn duyên sanh, thấy các pháp chẳng không: Thánh, Phàm đủ cả. Bởi có phàm phu nên phải tu đức đại bi để cứu đời; v́ có Thánh, nên phải phát trí huệ, để cầu quả Phật). 

Nhơn duyên thứ bảy: V́ những người lo sợ đời này tu hành nếu không chứng quả, th́ trở lại đời sau bị nghịch duyên làm thối chuyển đạo tâm, hoặc không nhớ lại kiếp trước để tu hành, nên tạo luận này dạy phương tiện niệm Phật, để họ cầu sanh về cơi Phật, thường được nghe Phật thuyết pháp và Bồ Tát khuyên tu, làm cho hành giả tín tâm chẳng thối chuyển. 

Nhơn duyên thứ tám: V́ những chúng sanh giải đăi, nên Luận chủ nói sự lợi ích tu hành, để khuyên người tiến tu. 

CHÁNH VĂN

Hỏi: _ Pháp Đại thừa, trong các kinh đă nói nhiều, cần ǵ phải lập trở lại? 

Đáp: _ Khi Phật c̣n trụ thế, v́ ba nghiệp của Ngài đều thù thắng, nên một tiếng của Phật nói ra (nhứt âm diễn xướng) tuỳ theo căn cơ của mỗi loài đều được hiểu cả, không cần phải tạo luận. Song sau khi Phật diệt độ, các chúng sanh tŕnh độ không đồng đều, nhơn duyên lănh thọ giáo pháp cũng như sự lănh hội của mỗi người có khác nhau: có chúng sanh chỉ tự lực học hỏi rất nhiều kinh điển mới hiểu ngộ; có chúng sanh cũng dùng tự lực học ít mà hiểu ngộ nhiều; có chúng sanh không thể tự lực mà phải nhờ xem các bộ đại luận, mới hiểu ngộ; có chúng sanh v́ thấy các bộ đại luận rất phiền phức, nên muốn tóm lại văn ít mà thâu nhiều nghĩa. V́ thế nên Luận chủ tạo ra luận này, để tóm tắt giáo pháp quảng đại thậm thâm và nghĩa lư vô biên của Đức Như Lai. 

LƯỢC GIẢI

Đoạn này, Luận chủ lập lời vấn đáp, để giải đáp nghi vấn của độc giả. 

Đại ư lời hỏi: Pháp Đại thừa, trong các kinh luận đă nói nhiều, nay cần ǵ phải tạo luận nói lập trở lại? 

Đại ư lời đáp: Khi Phật c̣n tại thế do phước huệ song toàn, ba nghiệp (thân, khẩu, ư) thù thắng; và tŕnh độ của chúng sanh thụ giáo cũng được ưu hạng, nên một lời của Phật nói ra (viên âm), tất cả các loài tuỳ theo tŕnh độ của ḿnh, đều hiểu được cả. Bởi thế nên không cần phải tạo luận. Song sau khi Phật nhập diệt, người thay thế Phật truyền giáo không được như Ngài, phần th́ chúng sanh tŕnh độ không đồng, nhơn duyên ngộ đạo của mỗi người có khác: Có người nhờ xem kinh mà ngộ đạo, có người nhờ xem luận mà ngộ đạo, có người ưa nghiên cứu những bộ đại luận, có người chỉ muốn học những quyển luận, văn ít mà bao hàm rất nhiều ư nghĩa. V́ muốn tóm tắt các nghĩa lư sâu rộng vô biên của Phật, nên Ngài Mă Minh Bồ Tát tạo ra luận này. 

  

  

CHƯƠNG THỨ HAI 

PHẦN ĐỊNH DANH NGHĨA 

CHÁNH VĂN

Chương này có hai phần: 

A. PHÁP ĐẠI THỪA (Thể Đại thừa) tức là tâm chúng sanh. Tâm này tóm thâu hết thảy các pháp thế gian, xuất thế gian và nói lên được nghĩa Đại thừa. 

Tại sao vậy? _ V́ tâm này có hai tướng: 

1. Tướng Chơn như tức là cái Thể của Đại thừa. 

2. Tướng nhơn duyên sanh diệt tức là Thể, Tướng, Dụng của Đại thừa. 

B. NGHĨA ĐẠI THỪA: "Đại" là lớn, lớn cà 3 phương diện: 

1. Thể lớn: Chơn như b́nh đẳng, bất tăng bất giảm. Bản thể của tất cả pháp. 

2. Tướng lớn: Như Lai tạng chứa đầy vô lượng tánh công đức. 

3. Dụng lớn: V́ nó sanh tất cả nhơn quả lành của thế gian và xuất thế gian. 

"Thừa" là chiếc xe, tất cả chư Phật đều đi xe này (pháp Đại thừa); tất cả các vị Bồ Tát cũng đều đi xe này mà đến chỗ Phật. 

LƯỢC GIẢI

Đoạn này nói về phần lập nghĩa, tức là xác định cái danh nghĩa Đại thừa. Phần lập nghĩa này chia làm hai: Pháp Đại thừa và Nghiă Đại thừa. 

I. Pháp đại thừa: là tâm chúng sanh. 

Tâm này có hai tướng: 

1. Tướng Chơn như tức là chỉ riêng về phần thể tánh chơn tâm thanh tịnh; dụ như "tánh trong sạch" của nước. 

2. Tướng nhơn duyên sanh diệt tức là chỉ chung cho Thể, Tướng và Dụng của chơn vọng hoà hợp; dụ như tánh "trong sạch" và "tướng nhơ đục" lẫn lộn của nước. 

II. Nghĩa đại thừa: Đại thừa nghĩa là ǵ? 

"Đại" là lớn; "Thừa" (thặng) là chiếc xe: chiếc xe lớn. 

Tâm chúng sanh, Thể, Tướng và Dụng đền lớn. Thể th́ bao trùm tất cả pháp, Tướng th́ chứa đựng hằng sa công đức, c̣n Dụng th́ xuất sanh tất cả pháp thế gian và xuất thế gian. 

Khế kinh chép: "Vô bất tùng thử pháp giới lưu, mạc bất hoàn qui thử pháp giới, (không có một pháp nào chẳng từ tâm này mà lưu xuất, và cũng không có một pháp nào chẳng trở về tâm này). 

Tâm này bao trùm tất cả các pháp thế gian và xuất thế gian. Các Đức Phật đều nương tâm này mà được thành đạo. Các vị Bồ tát cũng nương tâm này để đến chỗ Phật. Chúng sanh cũng do tâm này mà luân hồi trong 6 đường. Tâm này cũng như chiếc xe lớn chở tất cả người và vật. Bởi thế nên gọi tâm này là pháp Đại thừa. 

Tại sao không nói: "Tâm Phật" là pháp Đại thừa mà chỉ nói "Tâm chúng sanh", là pháp đại thừa?_ V́ có hai lư: 

1. Nếu nói "Tâm Phật" th́ chỉ tóm thâu được pháp thanh tịnh vô lậu mà thôi; c̣n nói "Tâm chúng sanh", lại tóm thâu được cả pháp hữu lậu, vô lậu, thế gian và xuất thế gian. 

2. Nói Tâm chúng sanh là đứng về phần "nhơn" mà nói; v́ chưa phải nhiễm hay tịnh, nên mới có thể tuỳ nhiễm duyên khởi ra nhiễm pháp, tuỳ tịnh duyên khởi ra tịnh pháp. 

GIẢI DANH TỪ

Tướng chơn như: Chữ "Chơn" là chơn thật không hư dối; chữ "Như" là b́nh đẳng như như, không sanh diệt, nghĩa là tướng chơn thật b́nh đẳng như như không sanh diệt; tức là "Thật tướng" hay "Chơn tâm" hay "Viên giác" đây là cái "Thể của Đại thừa". Đoạn này gọi "Tướng chơn như" tức là ở đoạn văn sau gọi " Môn chơn như". 

Tướng nhơn duyên sanh diệt: V́ nhơn duyên sanh diệt, nên đủ các tướng: nhiễm, tịnh, thánh, phàm v.v...Đoạn này gọi "Tướng nhơn duyên sanh diệt" tức là ở đoạn văn sau gọi "Môn sanh diệt". 

Như Lai tạng, có 3 nghĩa: 

1. Tánh Như Lai (tánh Phật) bị các phiền năo phú tàng (che đậy), tức là chỉ cho chơn như c̣n bị triền phược; như vàng c̣n ở trong khoáng. 

2. Tánh Như Lai bao trùm tất cả pháp (nghĩa năng tàng) 

3. Tánh Như Lai là chỗ xuất sanh ra vô lương công đức (nghĩa sở tàng). 

Tánh công đức: Công đức sẳn có trong Như Lai tàng. Công đức này không phải do tu tập mà được; song phải nhờ sự tu tập làm trợ duyên nó mới hiện. Chúng sanh v́ thiếu sự tu tập làm trợ duyên, nên tánh công đức này không phát hiện. 

Nhơn quả lành_ Tại sao luận này chỉ nói "nhơn quả lành" mà không nói đến "nhơn quả ác"? 

_ V́ có ba nghĩa: 

1. Nhơn quả ác là thứ nhiễm ô hư vọng; v́ tâm này chỉ bao trùm vô lượng hằng sa công đức, nên không hiệp với thứ nhiễm ô hư vọng. Dụ như nước có cả chất trong và đục; song "chất đục" không hợp với tánh nước, mà "chất trong" mới hiệp với nước; v́ khi lóng bỏ bùn rối th́ chỉ c̣n chất nứơc trong. Cũng thế, pháp nhiễm ô không hiệp với tâm này, mà duy có nhơn quả lành mới hiệp với tâm này. 

2.Ngài Mă Minh chỉ nói về "Nhơn quả lành", là v́ để chúng sanh thấy tâm ḿnh sanh ra các nhơn quả lành, nên sanh tâm hâm mộ sự tu hành, mong cầu quả Phật. 

3. Ngài Mă Minh Bồ Tát đă lên Thánh vị, nên trong A lại da thức của Ngài chỉ toàn nhơn quả lành. V́ Ngài chỉ thấy thuần thiện, nên Ngài chỉ nói "nhơn quả lành" mà không nói đến "nhơn quả ác". 

Nhơn quả lành thế gian: Nhơn quả thuộc về hữu lậu thiện, c̣n quanh quẩn trong ba cơi thế gian là Dục giới, Sắc giới và Vô sắc giới. 

Nhơn quả lành xuất thế gian: Nhơn quả thuộc về vô lậu thanh tịnh, ra ngoài tam giới.

Trở Lên 

BÀI THỨ HAI

 
1. Nói về Tâm Chơn như, có 2 nghĩa: 
Thật không (như thật không) 
Thật có (như thật bất không)
 

  

A. NÓI RƠ NGHĨA CHÁNH 

CHÁNH VĂN

Cái tâm này (chúng sanh tâm) có hai phần: I. Tâm chơn như, II. Tâm sanh diệt. Hai tâm này không rời nhau và đều bao trùm tất cả pháp. 

LƯỢC GIẢI

Chương này giải thích tâm chúng sanh là pháp Đại thừa. Pháp Đại thừa có hai phần: Chơn như và Sanh diệt. Chơn như là "Thể" rộng lớn của tâm; Sanh diệt là "Tướng" và "Dụng" rộng lớn của tâm. Phải phân chia làm hai phương diện như vậy, mới rơ được Thể, Tướng và Dụng của tâm. 

Nếu đứng về "Thể chơn như", th́ suy nghĩ không trúng, luận bàn chẳng nhầm, ĺa các văn tự, ly tất cả tướng; như thế làm sao có các pháp sai biệt được. Bởi thế nên phải nói đến Tướng và Dụng là "môn sanh diệt" mới rơ được hành tướng sai biệt của "Tâm chúng sinh". 

Chơn như là "Thể", c̣n Sanh diệt là "Tướng" và "Dụng". Tướng và Dụng không rời Thể, Thể không rời Tướng và Dụng; cũng như nước không rời sóng, sóng không rời nước. Bởi Thể, Tướng và Dụng không rời nhau, nên mỗi một phần đều bao hàm được tất cả pháp. 

V́ Thể và Dụng không rời nhau, nên đứng về phần Chơn như mà luận, th́ tuy "thanh tịnh bất biến", mà vẫn tuỳ duyên sanh diệt; c̣n đứng về phần Sanh diệt mà xem, th́ tuy "tuỳ duyên sai biệt" mà vẫn nhưnhư bất biến.  

***

I. Tâm chơn như 

CHÁNH VĂN

Tâm Chơn như là cái tâm tánh bất sanh bất diệt. Thể và Tướng nó to lớn bao trùm tất cả các pháp (nhứt pháp giới đại tổng tướng pháp môn thể). 

Sở dĩ các pháp sai khác là do vọng niệm; nếu rời vọng niệm th́ không c̣n các cảnh tướng sai khác. Bởi thế nên tất cả pháp từ hồi nào đến giờ, không thể dùng danh tự để kêu gọi, không thể dùng lời nói luận bàn, không thể dùng tâm suy nghĩ được, không có biến đổi và cũng không phá hoại v́ nó rốt ráo b́nh đẳng, chỉ có một "Tâm Chơn như" mà thôi.

LƯỢC GIẢI

Tâm Chơn như này, tánh không sanh diệt và bao trùm tất cả nhơn quả, thánh phàm, y báo chánh báo ...Bởi thế nên nguyên văn chữ Hán gọi là "nhứt pháp giới đại tổng tướng pháp môn thể". 

V́ vọng niệm nên thấy có tất cả các pháp sai khác; cũng như v́ mắt nhặm nên thấy có hoa đốm giữa hư không. Nếu như ĺa vọng nirệm rồi, th́ không có tất cả cảnh giới sai khác, mà chỉ c̣n một "Tâm Chơn như"; cũng như mắt hết nhặm th́ chỉ c̣n hư không một màu trong tịnh. Bởi tất cả pháp là "Tâm Chơn như", nên không thể phá hoại, không thể dùng lời nói luận bàn, không thể dùng danh tự để kêu gọi và cũng không thể dùng tâm suy nghĩ được. Từ hồi nào đến giờ, nó rốt ráo b́nh đẳng, không có sai khác. Bởi thế nên trong Khế kinh chép: 

"Thị pháp trụ pháp vị 

Thế gian tướng thường trụ" 

Nghỉa là: Pháp nào vẫn an trụ địa vị của pháp nấy; tướng thế gian là tướng thường trụ. 

GIẢI DANH TỪ 

Tâm Chơn như: V́ tâm này không hư ngụy, nên gọi là "Chơn", không bị thời gian thay đổi, không gian chuyển dời, từ hồi nào đến giớ nó vẫn như thế, nên gọi là "Như". Tâm Chơn như cũng gọi là "Chơn tâm" hay "Viên giác". 

Nhứt pháp giới đại tổng tướng pháp môn thể: Câu này nghĩa lư rất sâu rộng, xin giải sơ lược: Tâm Chơn như là Thể chung của "Nhứt pháp giới"._Chữ "Nhứt" là chỉ cho sự b́nh đẳng bất nhị, thuộc về lời nói ngăn chấp, chớ không phải lời nói tiêu biểu. _Chữ "Giới" là chỉ cho "tâm Chơn như" này, nó là "nhơn" là "giống" là "bản năng" sanh ra tất cả các pháp, nên gọi là "nhứt pháp giới". Nhứt pháp giới là toàn tánh của vũ trụ. Ở nơi nhứt pháp giới này, có thể phân ra tổng tướng (thể) và biệt tướng (muôn pháp sai khác). 

Tâm Chơn như là "Tổng tướng" (tướng chung) của tất cả pháp; v́ thể tánh nó b́nh đẳng song cũng tóm thâu tất cả tướng, nên gọi là "Đại". 

Chữ "Pháp" nghĩa là:"giữ ǵn tự tánh và làm cho người hiểu biết". Chữ "môn" là nghĩa ra vào thông suốt. Tất cả chúng sanh có thể do pháp môn này tu hành, đến được mục đích cứu cánh; nếu rời "Đại tổng tướng pháp môn" này, th́ không thể đạt đến quả vị Phật. Nói tóm lại:  

Nhứt pháp giới là "Thể" của tâm Chơn như. 

Đại tổng tướng là "Tướng" của tâm Chơn như. 

Pháp môn là "Dụng" của tâm Chơn như. 

CHÁNH VĂN

Tất cả những lời nói, đều do vọng niệm phân biệt mà sanh, chỉ do giả danh chớ không thật thể . Cho đến danh từ Chơn như cũng không thực; chẳng qua là một danh từ túng cùng của lời nói, dùng để trừ bỏ các danh từ khác (vọng) mà thôi (nhơn ngôn khiển ngôn). Song cái "Thể" của Chơn như không thể trừ bỏ và cũng không thể dựng lập. Phải biết: Tất cả các pháp cũng không thể trừ bỏ v́ đều là "Chơn" vậy, và cũng không thể dựng lập, v́ đều là "Như" vậy. Bởi tất cả các pháp đều là Chơn như, nên không thể nói bàn và suy nghĩ được.  

LƯỢC GIẢI

Tất cả những lời nói phô, đều do vọng niệm phân biệt; danh từ chỉ là hư giả, chớ không có thật thể. Cho đến cái danh từ Chơn như cũng là hư giả mà thôi. Danh từ Chơn như hay Phật là danh từ túng cùng trong các danh từ tạm đặt ra như thế để trừ các danh từ vọng nhiễm của thế gian. Cũng như ông thầy giáo, tạm dùng tiến gơ bảng để trừ tiếng ồn của học sinh (dĩ ngôn diệt ngôn). Đến khi tiếng ồn của học sinh hết, th́ tiếng gơ bảng của thầy giáo cũng không c̣n. Cũng như khi vọng mất, chúng sanh hết, th́ Chơn như hay Phật cũng chẳng c̣n. 

Song, chỉ bỏ cái danh từ (Chơn như) hư giả, chớ thể tánh chơn như th́ không thể bỏ hay lấy. Cho đến các pháp cũng không thể bỏ và lấy được. V́ các pháp đều là "Chơn", nên không thể bỏ, và "Như" nên không thể lấy. Bởi các pháp đều chơn như, nên không thể dùng lời nói luận bàn hay tâm suy nghĩ đền được. 

Tóm lại, v́ vọng niệm phân biệt, nên thấy có các pháp sai biệt. Nếu vọng niệm phân biệt hết, th́ tất cả các pháp không c̣n những tướng sai biệt, mà đều là Chơn như. Bởi các pháp đều là chơn như, nên nói năng không trúng, suy nghĩ chẳng nhầm và cũng không thể lấy hay bỏ được. 

CHÁNH VĂN

Hỏi: _Nếu "Chơn như", mà không thể dùng lời nói luận bàn hay tâm suy nghĩ, th́ chúng sanh làm sao tuỳ thuận và ngộ nhập được? 

Đáp:_ Nếu người nào biết tất cả pháp, tuy có nói bàn, mà không có "năng nói" và "sở nói"; tuy có suy nghĩ, mà không có "năng suy nghĩ" và "sở suy nghĩ", th́ người ấy được tuỳ thuận Chơn như. 

C̣n người nào ĺa các niệm (vọng niệm) th́ người đó được nhập Chơn như. 

LƯỢC GIẢI

Đoạn này Luận chủ lập lời vấn đáp, để giải thích sự nghi ngờ của độc giả. 

Hỏi: _ Nếu Chơn như mà không thể dùng lời nói luận bàn và tâm suy nghĩ được th́, chúng sanh làm sao tuỳ thuận và ngộ nhập Chơn như? 

Đáp:_ Nếu người nào biết tất cả pháp, tuy có nói năng suy nghĩ, mà không chấp nơi nói năng suy nghĩ, th́ người đó được tuỳ thuận Chơn như. Tiến lên một từng nữa, nếu người nào ĺa các vọng niệm, th́ người ấy nhập được Chơn như. Nghĩa là "Vọng" hết, th́ "Chơn" hiện. Đoạn này đồng một ư nghĩa với bốn chữ "bất tuỳ phân biệt" trong Kinh Lăng Nghiêm. 

CHÁNH VĂN

Lại nữa, nếu căn cứ trên danh từ (ngôn thuyết) mà phân biệt, th́ chữ Nhơn như có 2 nghĩa: 

1.THẬT KHÔNG (như thật không), tức là chỉ nói đến cái thể tánh rốt ráo chơn thật của Chơn như. Nghĩa là: từ hồi nào đến giờ, Chơn như không có các tâm niệm hư vọng, không có tất cả các tướng sai biệt, nói chung là thật không có các pháp tạp nhiễm. 

Phải biết: Chơn như phi tướng "có ", phi tướng "không"; phi tướng "chẳng phải có", phi tướng "chẳng phải không"; phi tướng "cũng có và cũng không"; phi tướng "một", phi tướng "khác"; phi tướng "chẳng phải một, chẳng phải khác"; phi tướng "cũng một cũng khác". 

Nói tóm lại, v́ chơn như không có tất cả các vọng niệm phân biệt của chúng sanh, nên gọi rằng "thật không". Nếu khi vọng tâm phân biệt hết rồi th́ cũng không c̣n cái ǵ gọi là "không" nữa. 

LƯỢC GIẢI

Đứng về phương diện lư tánh tuyệt đối, th́ Chơn như không thể kêu gọi là ǵ được (ly danh tự tướng), không thể dùng lời nói luận bàn (ly ngôn thuyết tướng) và cũng không thể dùng tâm suy nghĩ được (ly tâm duyên tướng). Song, nếu căn cứ trên văn tự lời nói mà luận, th́ Chơn như có hai nghĩa: 1. Thật không và 2. Thật có. 

Đoạn này nói về nghĩa "thật không" (ly nhứt thế tướng), tức là chỉ cho cái "thể Chơn như", từ hồi nào đến giờ, nó không có các vọng niệm, không có các nhiễm pháp và không có các tướng sai khác. Nó phi tất cả các tướng: Có, không, chẳng phải có, chẳng phải không, cho đến phi tướng đồng, tướng dị và tướng không đồng không dị... 

Nói tóm lại là nó không có tất cả vọng niệm phân biệt của chúng sanh, và khi rời các vọng niệm rồi, th́ cái gọi là "không" đó cũng không c̣n. 

CHÁNH VĂN

2. THẬT CÓ (như thật bất không), tự thể Chơn như, thật có đủ công đức vô lậu (tức nhứt thế pháp). Bởi Chơn như không có các vọng, nên tức là Chơn tâm. Cái Chơn tâm này thường c̣n không biến đổi và đầy đủ các pháp thanh tịnh; nên nói "thật có"(bất không). 

Nhưng cái cảnh giới "thật có" này, cũng không có h́nh tướng ǵ để nắm lấy được, v́ nó ĺa các vọng niệm, nên chỉ có người tu chứng mới biết được mà thôi. 

LƯỢC GIẢI

Trong đoạn này nói: Chơn như có hai nghĩa, tức là ư nói Chơn như có hai thứ. _ Đoạn trên nói về phương diện "thể tánh" của Chơn như, th́ không có các vọng niệm, không có các pháp nhiễm ô, tức là "ly nhứt thế tướng", nên nói "thật không". 

Đoạn này nói về phương diện "tướng dụng" của Chơn như, th́ đầy đủ vô lượng hằng sa công đức, thế là "tức nhứt thế pháp", nên nói "thật có". Nhưng cảnh giới "thật có" này, không có h́nh tướng ǵ để chỉ bày ra được, v́ đă ĺa các vọng niệm phân biệt, nên chỉ có người chứng ngộ mới biết được thôi.

Trở Lên 

BÀI THỨ BA 
CHƯƠNG THỨ BA 
PHẦN GIẢI THÍCH

 
II. Tâm Sanh diệt (Thức A lại da) 

CHÁNH VĂN

Do Như Lai tạng (chơn) mà có "Tâm sanh diệt"; nghĩa là Chơn (không sanh diệt) Vọng (sanh diệt) hoà hiệp, không phải "một" không phải "khác" gọi là thức A lại da (tâm sanh diệt). Thức này tóm thâu tất cả các pháp và xuất sanh tất cả các pháp. Thức này có hai nghĩa "Giác" và "Bất giác" (mê). 

LƯỢC GIẢI

Đoạn trước nói chỉ có một tâm mà chia ra làm hai phương diện: Tâm Chơn như và Tâm sanh diệt. 

Đoạn này nói do Như Lai tạng mà có "Tâm sanh diệt" tức là thức A lại da. V́ thức A lại da là do chơn vọng hoà hiệp, không phải một không phải khác, nên có hai nghĩa "Giác" và "Bất giác". Thức này có công năng giữ ǵn tất cả các pháp và sanh ra các pháp. 

Trên đây nói thức A lại da có 2 nghĩa, không nên hiểu lầm thức A lại da có hai thứ "Giác" và "Bất giác" khác nhau; mà nên hiểu rằng: thức này có hai trạng thái, tuỳ nhiễm duyên th́ trạng thái "Bất giác" hiện, tuỳ tịnh duyên th́ trạng thái "Giác" hiện. Cũng như sáng với tối, chỉ là hiện tượng của thái hư mà thôi. 

Chúng ta cũng nên phân biệt ba danh từ: Chơn như, Như Lai tạng và thức A lại da là đồng hay khác, và liên quan với nhau như thế nào. 

_" Chơn như" là chỉ cho cái "Tổng thể" của tâm; "Như Lai tạng" là chỉ cho cái "Tổng tướng" của tâm, "thức A lại da" là chỉ cho cái "Thể, Tướng và Dụng" về nhiễm và tịnh hoà hiệp của tâm. 

Chơn như, dụ như "tánh" ướt của nước; Như Lai tạng, dụ như "nước" (h́nh tướng của nước); A lại da, dụ như "sóng" (dụng của nước). Trong sóng gồm có cả tánh ướt và nước. Thế là thức A lại da (Tâm sanh diệt) gồm cả "Thể, Tướng và Dụng" về nhiễm và tịnh hoà hiệp của tâm. 

Tại sao không nói "do Chơn như, có Tâm Sanh diệt" mà chỉ nói "do Như Lai tạng có Tâm Sanh diệt"? _ V́ Chơn như là "Thể" của nhứt tâm; Như Lai tạng là "Tướng" của nhứt tâm; Chơn như th́ thanh tịnh không động, c̣n Như Lai tạng tuy rằng cũng chơn tịnh, nhưng c̣n bị phiền năo che phủ, làm nhơn cho động, nên chỉ nói "do Như Lai tạng có tâm sanh diệt là thức A lại da" mà không nói "do Chơn như sanh ra thức A lại da" (Tâm Sanh diệt). 

Tâm Sanh diệt này có hai phần: 

1. Sanh diệt về phần lưu chuyển sanh tử, 

2. Sanh diệt về phần hoàn tịnh (trở lại bản tánh Niết bàn). 

GIẢI DANH TỪ 

Như Lai tạng, có hai nghĩa: 1. Như Lai tại triền, nghĩa là tánh Phật (Như Lai) c̣n bị chứa trong ṿng phiền năo nhiễm ô. 2. Như Lai xuất triền, nghĩa là tánh Phật (Như Lai) chứa đựng các pháp vô lậu thanh tịnh, đă ra khỏi phiền năo nhiễm ô. 

Song, trong kinh luận nói đến Như Lai tạng, là phần nhiều dùng cái nghĩa "Như Lai tại triền" (tánh Phật bị chứa trong phiền năo). 

Câu "Chơn vọng hoà hiệp, không phải một và không phải khác": 

"Chơn" là bản thể, c̣n "Vọng" là hiện tượng; bản thể và hiện tượng không rời nhau, nên nói "hoà hiệp". V́ bản thể không phải là hiện tượng, nên nói "không phải một"; v́ hiện tượng và bản thể không rời nhau, nên nói "không phải khác". 

Trong đây nói chữ "Hoà hiệp", không phải thật có hai vật riêng nhau, như sữa với nước hoà hiệp lại, mà chính là bản thể với hiện tượng không rời nhau, nên tạm gọi là "hoà hiệp". 

A lại da: Trong luận này, chữ "thức A lại da", chúng ta phải hiểu tức là "thức A đà na" mới khỏi ngại. Căn cứ theo luận Duy thức, khi đến quả A la hán hay Bát địa, th́ thức A lại da không c̣n (A la hán vị xả); v́ hai vị này đă trừ ngă chấp, nên thức này không c̣n là A lại da, mà chỉ gọi là thức A đà na (thức tŕ chủng). 

C̣n trong luận này, th́ nói: Từ phàm phu cho đến quả Phật, đều có thức A lại da, v́ nó duy tŕ cả thánh và phàm. V́ thế nên chữ "A lại da" ở luận Khởi tín này, tức là thức "A đà na" trong luận Duy thức vậy. Trong luận Duy thức chép: "Thức A đà na có công năng duy tŕ chủng tử của các pháp nhiễm tịnh, thánh phàm ..." 

NÓI VỀ NGHĨA "GIÁC" có 5 tên 

CHÁNH VĂN

"Giác" là chỉ cho bản thể chơn tâm ĺa các vọng niệm, nó khắp giáp tất cả, rộng lớn như hư không; cũng gọi là "Pháp thân b́nh đẳng của Như Lai". Pháp thân này, tất cả chúng sanh sẳn có, nên gọi là "Bản giác" (tánh Phật sẵn có). 

V́ đối với "Thỉ giác" nên gọi là "Bản giác"; song Thỉ giác tức là Bản giác. Nghĩa là từ Bản giác mà có Bất giác (mê); do Bất giác nên có Thỉ giác (mới giác ngộ); giác ngộ chưa hoàn toàn th́ gọi là Phần giác (giác ngộ từng phần); giác ngộ được hoàn toàn th́ gọi là Cứu cánh giác. 

LƯỢC GIẢI

Đoạn này nói về nghĩa "Giác" (sáng suốt) tức là tánh Phật sẳn có ở chúng sanh. Tánh Phật này ở nơi chúng sanh th́ gọi là "Như Lai tạng" (Như Lai bị phiền năo che giấu); c̣n ở nơi Phật th́ gọi là "Pháp thân thanh tịnh". 

Tánh Phật tuy luân chuyển trong sáu đường, mà không bao giờ mất, vẫn vắng lặng thường c̣n và viên măn. Chẳng qua chúng sanh v́ bị mây vô minh che phủ, nên trăng Phật tánh này chẳng hiện được. 

Tất cả chúng sanh từ hồi nào đến giờ, v́ không rời vọng niệm, nên tuy trọn ngày ở trong tánh Phật mà chẳng tự biết; nếu khi rời vọng niệm rồi, th́ tánh Phật này sáng soi, rỗng suốt khắp giáp tất cả như thái hư. Lúc bấy giờ chỉ c̣n tánh Phật thuần chơn, gọi là "Pháp thân b́nh đẳng của Như Lai". 

V́ căn cứ theo tánh Phật sẳn có của chúng sanh, nên gọi là "Bản giác". Bởi thế nên Khế kinh nói:  

"Tất cả chúng sanh đă thành Phật từ lâu", và nói: 

"Ta thành ngôi Chánh giác trong tâm của chúng sanh". 

Song "Giác" có nhiều tên: Bản giác, Bất giác, Thỉ giác, Phần giác và Cứu cánh giác. V́ theo mỗi khía cạnh mà chia ra làm 5 tên, chớ không phải thật có 5 cái "Giác" khác nhau. 

GIẢI DANH TỪ 

Pháp thân b́nh đẳng: Dùng pháp giới tánh làm thân, nên gọi là "Pháp thân". V́ Pháp thân này, ở tại phàm không bớt, ở nơi thánh không thêm, nên gọi là "B́nh đẳng". 

Bản giác: Sản có giác ngộ, tức là chỉ cho tánh Phật sẳn có của chúng sanh. 

Bất giác: Không giác ngộ (mê). Chúng sanh tuy có sẳn tánh Phật, nhưng không tự giác ngộ. 

Thỉ giác: Mới giác ngộ. Nhờ sự tu học, nên hành giả mới giác ngộ được tánh Phật. 

Phần giác: Giác ngộ từng phần. Hành giả tu hành trải qua từng bực, được sự giác ngộ từng phần. 

Cứu cánh giác: Giác ngộ rốt ráo (tức là Phật). 

THỂ GIÁC CÓ 4 LỚP, TỪ THÔ ĐẾN TẾ 

CHÁNH VĂN

Hỏi: _ Nghĩa là thế nào? 

Đáp: _ Có 4 lớp như sau: 

a) Giác ngộ "niệm DIỆT" 

Chúng phàm phu (Tiều thừa th́ hữu học, Đại thừa th́ Thập tín) giác ngộ vọng niệm trước đă khởi ác, nên ngăn dứt vọng niệm sau, không cho sanh khởi ác nữa (niệm diệt). V́ chúng phàm phu in như đă giác ngộ, nhưng thật ra chưa giác ngộ, nên gọi là "Bất giác". 

b) Giác ngộ "niệm DỊ"(hoại). 

Hàng sơ phát tâm Bồ Tát (Tam hiền) và Nhị thừa (vô học), dùng trí huệ quán sát, giác ngộ được "niệm Dị" (dị tướng vô minh) và không c̣n tướng "niệm Dị". Hai vị này v́ đă xả được tướng phân biệt chấp trước về phần thô trọng, nên gọi là "Tương tợ giác"( tương tợ như đă giác ngộ). 

c) Giác ngộ "niệm TRỤ". 

Hàng Thập địa Bồ Tát (Bồ Tát đă chứng Pháp thân) giác ngộ được "niệm Trụ" (trụ tướng vô minh) và không c̣n tướng "niệm Trụ". Vị này v́ đă ĺa được tướng phân biệt về thô niệm, nên gọi là "Tuỳ phần giác" (Giác ngộ từng phần). 

d) Giác ngộ "niệm SANH" 

Hàng Đẳng giác Bồ Tát (Địa tận Bồ Tát) do các phương tiện tu hành đă đầy đủ, nhứt niệm hợp với chơn tâm, nên giác ngộ được tâm sơ khởi (sanh tướng vô minh) và không c̣n tướng sơ khởi. V́ vị này đă xa ĺa vọng niệm vi tế (vi tế vô minh) ngộ nhập chơn tâm thường trụ , nên gọi là "Cứu cánh giác" (Giác ngộ rốt ráo). 

Bởi thế nên trong kinh chép: "Nếu chúng sanh nào quán "vô niệm" (không vọng niệm) th́ chúng sanh đó đă hướng về trí Phật". 

LƯỢC GIẢI

Đoạn này Bồ Tát Mă Minh dùng bốn danh từ: Niệm sanh, Niệm trụ, Niệm dị, Niệm diệt để nói lên vô minh có thô tế, sâu cạn và chỉ rơ người tu hành ở địa vị nào mới diệt được thứ vô minh nào. 

Trong đoạn này nói "chúng phàm phu", thật ra không phải hoàn toàn là phàm phu, mà chính là chỉ cho: bên Đại thừa th́ hàng Thập tín, c̣n Tiểu thừa th́ ba quả trước, thuộc về hữu học. V́ các vị này chưa được dự vào hạng Hiền (Tam hiền) và Thánh (Thập thánh) nên bị gọi là Phàm phu. 

Chúng phàm phu này giác ngộ được niệm diệt tức là phá trừ "Diệt tướng vô minh" (vô minh thô sơ bên ngoài). Nếu so với Lục thô, th́ "Niệm diệt" này thuộc về hai món thô sau là: Khởi nghiệp tướng và Nghiệp hệ khổ tướng (sẽ giải ở bài thứ năm). V́ sự phá trừ vô minh này không thấm vào đâu, và đối với việc giác ngộ chơn tâm c̣n xa xôi lắm, nên gọi họ là "Bất giác" (chưa giác ngộ). 

Hàng Nhị thừa và Bồ Tát ở vị Tam hiền (Thập trụ, Thập hạnh và Thập hồi hướng) giác ngộ được "Niệm dị", tức là phá trừ "Dị tướng vô minh" (vô minh thô). Nếu so với Lục thô th́ "Niệm dị" này thuộc về hai món thô bực trung là: Chấp thủ tướng và Kế danh tự tướng (sẽ giải ở bài thứ năm). V́ các vị này tương tợ như giác ngộ được chơn tâm và chứng được pháp thân thanh tịnh, nhưng chưa phải thật ngộ và thật chứng, nên gọi họ là "Tương tợ giác". 

Hỏi: _ Thế nào là giác ngộ "Niệm dị" và không c̣n tướng "Niệm dị"? 

Đáp: _ Bồ Tát sơ phát tâm dùng trí huệ quán sát Ngă (thân tâm) và Pháp (vũ trụ) đều do nhơn duyên sanh, nên đoạn trừ hai món vọng chấp phân biệt thật ngă và thật pháp về phần thô, đó là "Giác ngộ niệm dị". Đến khi Bồ Tát không c̣n thấy có tướng Ngă, tướng Pháp, thế gọi là "không c̣n tướng niệm dị". 

Hỏi: _ Sao gọi là "Phân biệt chấp trước về phần thô trọng"? 

Đáp: _ Ngă chấp và Pháp chấp có chia ra làm hai phần: 1. Thô trọng, tức là phân biệt Ngă chấp và Pháp chấp, phần này dễ trừ. 2. Vi tế, tức là cu sanh Ngă chấp và Pháp chấp, phần này khó trừ.   

***

Hàng Thập địa Bồ Tát v́ đă chứng pháp thân thanh tịnh, nên cũng gọi là "Pháp thân Bồ Tát". Các vị Bồ Tát này giác ngộ được "Niệm trụ", tức là phá trừ "trụ tướng vô minh" (tế vô minh). Nếu so với Lục thô ở bài sau, th́ thuộc về hai món thô đầu là: Trí tướng và Tương tục tướng. 

Bồ Tát phá một phần vô minh th́ chứng được một phần Pháp thân, gọi là lên Sơ địa; phá hai phần vô minh th́ chứng hai phần Pháp thân, gọi là lên Nhị địa; cho đến phá mười phần vô minh, th́ chứng được mười phần Pháp thân, gọi là lên Thập địa Bồ Tát. V́ Bồ Tát phá vô minh từng phần và giác ngộ từng phần, nên gọi là "tuỳ phần giác". 

Các vị Bồ Tát này, v́ tâm niệm c̣n trụ ở năng sở đối đăi, chưa dứt trừ được, nên gọi là "Trụ tướng vô minh". Đến khi Bồ Tát nhập Chơn như, quán, chỉ nhứt tâm chánh niệm Chơn như, không c̣n tướng năng sở đối đăi, nên gọi "Không c̣n tướng niệm trụ". Như thế là ĺa được tướng phân biệt về thô niệm (vô minh thô). 

Sở dĩ gọi "Thô" là v́ không tế nhị bằng "Sanh tướng vô minh" (vô minh rất vi tế); kỳ thật đây cũng là một thứ vô minh vi tế, rất khó trừ. 

Tóm lại, từ phàm phu (Thập tín) cho đến địa vị Pháp thân Bồ Tát (Thập địa), về sự phá trừ vô minh của mỗi bực có thô và tế khác nhau: 1. Chúng phàm phu đối với cảnh, chấp có và thấy vọng niệm diệt rồi, đè nén không cho sanh khởi. 2. Hàng Nhị thừa và Tam hiền Bồ Tát, th́ quán ngă pháp đều không, nhưng c̣n cái "Niệm không". 3. Đến bực Thập địa Bồ Tát, th́ cái "Tâm niệm chấp không" cũng không c̣n; nghĩa là không c̣n cái "Năng Niệm". 

Nói rằng bực Đẳng giác Bồ Tát, giác ngộ được "niệm sanh" tức là nói vị Bồ Tát này phá trừ được "Sanh tướng vô minh" (vô minh rất vi tế). Nghĩa là các vị Bồ Tát tu hành, đến lúc chơn cùng hoặc tận, tột bực Thập địa, chứng lên vị Đẳng giác, khi ấy Bồ Tát dùng trí Kim Cang đoạn trừ "sanh tướng vô minh" (giác ngộ được niệm sanh) xa ĺa các vọng hoặc rất vi tế, và nhứt niệm hiệp với tâm thể Chơn như, nên không c̣n "tướng sơ khởi"; khi đó Bồ Tát chúng lên quả Diệu giác (Phật) gọi là "Cứu cánh giác". 

***

Hỏi: _ Phải chăng trong một niệm, có sanh, trụ, dị, diệt; chúng phàm phu giác ngộ khi "Niệm diệt"; Nhị thừa giác ngộ khi "Niệm dị"; Thập địa Bồ Tát giác ngộ khi "Niệm trụ"; Đẳng giác Bồ Tát giác ngộ khi "Niệm sanh"? 

Đáp: _ Hiểu như vậy không được đúng lắm; đây nói sanh, trụ, dị, diệt là chỉ cho vọng niệm có phần thô và tế. Chúng phàm phu chỉ giác ngộ vọng niệm về phần thô bên ngoài gọi là "Niệm diệt". Nhị thừa giác ngộ vọng niệm về phần tế hơn gọi là "Niệm dị". Thập địa Bồ Tát giác ngộ vọng niệm lại tế hơn nữa, gọi là "Niệm trụ". Đến bực Đẳng giác Bồ Tát, giác ngộ vọng niệm lại rất vi tế, gọi là "Niệm sanh". 

Thí như mặt nước bằng phẳng là dụ tâm thể thanh tịnh vô niệm. Mặt nước vừa dợn động, là dụ "Niệm sanh". Sóng nổi lăn tăn là dụ "Niệm trụ". Sóng nhấp nhô, dụ "Niệm dị". Sóng nổi ba đào là dụ "Niệm diệt". 

Chúng tôi đem 4 niệm trong bài này, phối hiệp với tam tế lục thô ở bài sau, để quư vị dễ hiểu. 

Niệm sanh  
1. Vô minh nghiệp tướng 
Niệm trụ  
2. Năng kiến tướng Tam tế 
3. Cảnh giới tướng 
1. Trí tướng 
2. Tương tục tướng 

Niệm dị  
3. Chấp thủ tướng 
4. Kế danh tự tướng Lục thô 

Niệm diệt  
5. Khởi nghiệp tướng 
6. Nghiệp hệ khổ tướng   

***

Hỏi: _ Làm sao để được trí Phật? 

Đáp: _ Trí Phật thanh tịnh không các vọng niệm, muốn được trí Phật, hành giả phải "vô niệm". Trong kinh Lăng già quyển hai có chép: "Nếu chúng sanh nào quán vô niệm, th́ chúng sanh ấy sẽ hướng về trí Phật". 

Ngài Đức Thanh giải rằng: "Vô niệm là con đường tắt để thành Phật..." và "...không những Bồ Tát tu hành đoạn trừ phiền năo, đến vô niệm mà gọi là "Cứu cánh giác"; tức như chúng sanh nào, ngày đêm quán vô niệm, th́ chúng sanh ấy mỗi niệm đă hướng về trí Phật". 

Trong luận nầy nói hai chữ "vô niệm" đồng với bốn chữ "bất tuỳ phân biệt" trong kinh Lăng Nghiêm chữ "vô niệm" nghĩa là không khởi vọng niệm. Nếu vọng niệm không khởi, th́ tâm được định, do tâm định nên mới phát sanh ra trí huệ thanh tịnh của Phật. 

Chữ "Bất tuỳ phân biệt", nghĩa là không theo trần cảnh khởi phân biệt. Không khởi phân biệt th́ vọng niệm chẳng sanh; vọng niệm chẳng sanh th́ chơn tâm tự hiện ra. 

Bởi thế nên luận nầy nói chữ "Vô niệm", Kinh Lăng Nghiêm nói "bất tuỳ phân biệt"; hai danh từ tuy khác, song đồng một ư nghĩa và đồng một con đường tắt, để đi đến quả Phật. 

VỌNG NIỆM HẾT (VÔ NIỆM) TH̀ CHƠN TÂM HIỆN 

CHÁNH VĂN

Lại nữa, thật ra Tâm không có tướng sơ khởi, mà nói rằng "biết được tướng sơ khởi của tâm", đó tức là được "vô niệm". Tất cả chúng sanh từ hồi nào đến giờ, v́ chưa từng xa ĺa vọng niệm tương tục (chưa được vô niệm), nên không được gọi là "Giác", mà chỉ gọi là "Vô thỉ vô minh".

Nếu người được vô niệm (ngộ chơn tâm) th́ các tướng sanh, trụ, dị, diệt của tâm đều hết, chỉ c̣n một tâm thể vô niệm (chơn tâm). Bởi thế nên Thỉ giác không khác với Bản giác. V́ vọng niệm nên bốn tướng: Sanh, Trụ, Dị và Diệt đồng thời nương nhau mà có, và đều không tự lập; khi vọng niệm hết, thời bốn tướng không c̣n, chỉ một tánh giác (chơn tâm) xưa nay b́nh đẳng. 

LƯỢC GIẢI

Tất cả chúng sanh từ hồi nào đến giờ, do một niệm mê nên bốn tướng: sanh, trụ, dị, diệt nhứt thời nương nhau khởi hiện, không có trước sau. V́ vọng niệm tương tục măi, làm cho chúng sanh không ngộ được chơn tâm (vô niệm) của ḿnh, nên gọi là "vô thỉ vô minh". Bởi thế nên có chia ra Bản giác và Thỉ giác. 

Trái lại, bực Đẳng giác Bồ Tát, đă diệt hết vọng niệm, ngộ được chơn tâm thường trú của ḿnh, nên bốn tướng không c̣n, mà chỉ c̣n một tánh sáng suốt b́nh đẳng không vọng niệm, gọi là "Cứu cánh giác". Bởi vậy nên "Thỉ giác" cũng tức là "Bản giác". 

GIẢI DANH TỪ 

"Tướng sơ khởi" tức là chơn tâm, mà chơn tâm th́ vô tướng và vô niệm. Người được vô niệm tức là ngộ chơn tâm; phải ngộ được chơn tâm mới gọi là "Cứu cánh giác".

"Bản giác" tức là tâm tánh xưa nay vốn thanh tịnh sáng suốt, trái với vô minh bất giác (mê).  "Thỉ giác" là mới giác ngộ. Hành giả dùng quán trí trừ các vọng niệm, mới vừa giác ngộ tâm thể không có bổn tướng, nên gọi là "Thỉ giác". 

Nên biết, những danh từ trên đây đều giả lập: "Bản giác" là đối với "Thỉ giác" mà lập, "Thỉ giác" nhơn "Bất giác" mà có, "Bất giác" lạinhơn "Bản giác" mà sanh. Do đối đăi nhau nên giả lập ra có nhiều tên, thật ra chỉ có tánh giác mà thôi. 

(Đoạn này nói về "Thỉ giác", đoạn sau nói đến "Bản giác").

Trở Lên

BÀI THỨ TƯ 
CHƯƠNG THỨ BA 
PHẦN GIẢI THÍCH NÓI VỀ NGHĨA "GIÁC" 
(tiếp theo và hết) 

 

Nói về nghĩa "Giác" 
Bản giác có 2 tướng: 
1. Tướng Trí tịnh 
2. Tướng Nghiệp dụng bất tư nghị 
Bản giác có 4 tướng: 
1. Như thật không 
2. Nhơn huân tập 
3. Pháp xuất ly 
4. Duyên huân tập 

CHÁNH VĂN

Bản giác có 2 tướng 

Lại nữa, do dứt các nhiễm duyên phân biệt, nên bản giác thành ra hai tướng: 1. Tướng trí tịnh. 2. Tướng nghiệp dụng bất tư nghị; hai tướng này không rời bản giác. 

1. Tướng trí tịnh: (Thể): Hành giả nhờ sức huân tập và như thật tu hành, đến khi công phu tu hành đă viên măn, phá trừ được thức A lại da (chơn vọng hoà hiệp) và diệt các vọng tâm tương tục, th́ pháp thân thanh tịnh hiện ra, đặng cái trí thuần tịnh, nên gọi là "Tướng trí tịnh". 

LƯỢC GIẢI

Nhờ dứt trừ các pháp nhiễm ô phân biệt, nên tánh giác hiện ra có 2 tướng: 1. Bản thể sáng suốt trong sạch, gọi là "Tướng trí tịnh".2. Diệu dụng không thể nghĩ bàn, gọi là "Tướng nghiệp dụng bất tư nghị". V́ thể và dụng không rời tánh giác, nên gọi "hai tướng không rời bản giác". 

Bực Tam hiền, bên trong nhờ sức chơn như huân ra, bên ngoài lại nhờ chánh pháp huân vào, nên làm cho hành giả tự phát khởi tín tâm tu hành. 

Đến hàng Thập địa Bồ Tát, do nhờ sức tu tập, nên ngộ nhập được tâm chơn như, rồi y như tâm chơn như này mà tu, nên gọi là "Như thật tu hành". 

Đến vị Đẳng giác Bồ Tát, th́ sự tu hành, công đă thành quả lại măn; lúc bấy giờ Bồ Tát phá trừ thức hoà hiệp và diệt tâm tương tục, nên pháp thân thanh tịnh hiện ra, đặng trí thuần tịnh, gọi là "Tướng trí tịnh". 

GIẢI DANH TỪ 

"Thức hoà hiệp" _ Đoạn trước nói "Sanh diệt và bất sanh diệt hoà hiệp", gọi là A lại da", nay nói "phá thức hoà hiệp" tức là phá thức A lại da. Song chỉ phá cái "tướng hư vọng tạp nhiễm" của thứcA lại da; không phải phá cái "thể tánh" của thức này. 

"Tâm tương tục"_ Tâm tương tục tức là 7 chuyển thức (từ nhăn thức đến Mạt ma thức). Diệt tâm tương tục, tức là diệt "tướng" hư vọng tương tục của 7 thức trước, không phải diệt cái "thể" của 7 chuyển thức. 

CHÁNH VĂN

Hỏi: _ Nghĩa này thế nào? 

Đáp: _ Tất cả tâm thức đều là vô minh; song cái tướng vô minh (vọng) không rời tánh giác (chơn). Bởi thế nên không thể phá hoại (v́ không rời tánh giác), và cũng không phải không phá hoại được (v́ là tướng vô minh). 

Thí như trước biển cả (dụ tánh giác) v́ gió (vô minh) nên nổi sóng (tâm thức); sóng và gió đều động và không rời nhau; song tánh nước chẳng động. Đến khi sóng đứng th́ gió lặng; song tánh ướt của nước không diệt. 

Cũng thế, biển tâm thanh tịnh của chúng sanh, bị gió vô minh thổi động, nên sóng tâm thức nổi lên. Sóng tâm thức, gió vô minh đều động, lại không h́nh tướng và chẳng rời nhau; song biển chơn tâm chẳng hề chao động. Nếu gió vô minh dừng, th́ sóng tâm thức tương tục kia cũng lặng; song nước trí thuần tịnh (chơn) không bao giờ diệt. 

LƯỢC GIẢI

V́ vô minh sanh ra các tâm thức hư vọng, nên các tâm thức không rời vô minh. Song vô minh lại không thật thể, chỉ nương tánh giác mà có, nên nó không rời tánh giác. Đến khi vô minh hết, thức tâm diệt, th́ tánh giác hiện bày. Cũng như, v́ gió thổi nên tánh sóng nổi lên; sóng và gió đều động và không rời nhau. Đến khi gió đứng sóng lặng th́ tánh nước thanh tịnh bằng phẳng hiện ra. 

CHÁNH VĂN

Tướng nghiệp dụng bất tư nghị (Dụng). Do tướng trí tịnh đủ vô lượng công đức và thường không đoạn tuyệt, nên có thể tuỳ thuận theo căn cơ của chúng sanh, tự nhiên ứng hiện ra tất cả các cảnh giới mầu nhiệm thù thắng, để làm lợi ích cho chúng sanh. 

LƯỢC GIẢI

Từ chơn như thể (tướng trí tịnh) khởi ra các diệu dụng (chơn như dụng) không thể nghĩ bàn được (tướng nghiệp dụng bất tư nghị). Nhờ diệu dụng này mới có thể hiện ra được các cảnh giới thù thắng, tuỳ theo tŕnh độ của mỗi loài, làm vô lượng công đức, để lợi ích cho tất cả chúng sanh không thể nghĩ bàn. 

Ngài Đức Thanh giải: Bản giác khi c̣n ở tại vỏ mê, th́ chúng sanh nương nơi đó mà tạo ra vô lượng vô biên các nghiệp, nên kinh chép: "Nghiệp lực không thể nghĩ bàn". Nay Bản giác đă ra khỏi vỏ mê, được thanh tịnh, th́ có đủ tất cả thần thông diệu dụng, cũng không thể nghĩ bàn được. Và Bản giác này nghĩ ra các cảnh giới thắng diệu, làm vô lượng công đức, tuỳ theo căn cơ của mỗi loài, ứng hiện đủ cách, để làm lợi ích cho các chúng sanh; như Ngài Quán Thế Âm hiện ra 32 ứng thân, 14 món vô úy ...nên gọi là "Nghiệp dụng bất khả tư nghị" (Diệu dụng không thể nghĩ bàn). 

GIẢI DANH TỪ 

"Tự nhiên ứng hiện" _ Nghĩa là ứng hiện một cách tự nhiên, không dụng công và cố ư. Thí như mặt trăng chiếu xuống ao, hễ nước trong th́ trăng tự nhiên ứng hiện; trăng không có dụng công và cố tâm. 

CHÁNH VĂN

Bản giác có 4 nghĩa 

Lại nữa, Thể và Tướng của tánh giác (chơn tâm) giống như cái gương sáng sạch, và rộng lớn như hư không, bao trùm tất cả. Tánh giác này có 4 nghĩa: 

1. Như thật không: Như cái gương lớn sáng sạch, không có h́nh ảnh của cảnh vật (thật không). Tánh giác (chơn tâm) xa ĺa các tướng của vọng tâm và vọng cảnh (ly nhất thế tướng); không có một pháp nào hiện ra cả; cũng như cái gương trống không. Đây là nói về nghĩa "Tịch" (vắng lặng) của tánh giác, không phải nói về nghĩa "chiếu". 

LƯỢC GIẢI

V́ tánh giác viên măn thanh tịnh, nên dụ như cái gương sáng sạch; v́ tánh giác rộng răi bao la, nên dụ như hư không rộng lớn. Nếu phân tách từng khía cạnh, th́ tánh giác có 4 nghĩa; đoạn này nói về nghĩa thứ nhứt: 

1. Thật không: Đây là nói về nghĩa "tịch tịnh" của Chơn tâm. V́ Bản thể chơn tâm (tánh giác) vốn thanh tịnh, rộng răi bao la và ly tất cả các tướng, không thể dùng tâm thức suy nghĩ hay lời nói luận bàn được, (cũng như cái gương sáng sạch, không có lưu một h́nh ảnh ǵ ở trong gương cả) tức là pháp thân thanh tịnh sẳn có của chúng sanh, không phải do tu mới được. 

CHÁNH VĂN

2. Nhơn huân tập: Như cái gương sáng lớn, hiện đủ các cảnh (thật có). Trong tánh giác (chơn tâm) đủ các pháp (tức nhứt thế pháp); nghĩa là tất cả cảnh giới thánh, phàm đều hiện trong chơn tâm thường trú nầy. Nó không xuất không nhập, không mất không hoại, v́ tánh của các pháp là chơn tâm vậy. 

Lại nữa, v́ tánh giác không vọng động, nên các pháp nhiễm ô, không thể làm nhiễm ô được; trái lại nó đủ tất cả các pháp vô lậu và làm nhơn huân tập cho chúng sanh vậy. 

LƯỢC GIẢI

Đoạn trước nói về "thể" của chơn tâm, ly tất cả các tướng, cũng như cái gương sáng, không có một vật ǵ ở trong gương (như thật không). Đoạn này nói về Tướng và Dụng của chơn tâm đủ tất cả pháp. Cũng như cái gương sáng, các cảnh vật đều hiện vào (như thật bất không). 

Tướng và Dụng của chơn tâm có 2 nghĩa: 

1. Đủ tất cả pháp: Tất cả chúng sanh đều sẳn có các pháp vô lậu thanh tịnh, cũng gọi là "bản hữu Phật tánh" hay "chánh nhơn Phật tánh". 

2. Nhơn huân tập: Tất cả chúng sanh đều sẳn có tánh Phật; tánh Phật đủ vô lượng hằng sa công đức và thanh tịnh không động, nên các pháp nhiễm ô không làm nhiễm ô được. Tánh Phật này làm chánh nhơn (chánh nhơn Phật tánh) huận tập ở bên trong, khiến cho chúng sanh giác ngộ, nhàm chán khổ sanh tử, phát tâm cầu đạo giải thoát. 

CHÁNH VĂN

3. Pháp xuất ly: Như cái gương đă sáng sạch, không c̣n bụi nhơ. Tánh giác (tánh Phật) đă sáng suốt thuần tịnh, ra khỏi hai chướng: Phiền năo chướng, Sở tri chướng và xa ĺa thức A lại da (Chơn, Vọng hoà hiệp). 

LƯỢC GIẢI

3. Pháp xuất ly: tức là "Liễu nhơn Phật tánh", cũng gọi là "Chơn như xuất triền". Hành giả nhờ công phu tu tập, đoạn trừ phiền năo chướng, sở tri chướng và phá thức hoà hiệp (A lại da), nên tánh Phật (Chơn như) không c̣n bị triền phược và được sáng suốt thuần tịnh. 

CHÁNH VĂN

4. Duyên huân tập: Như cái gương sáng, phản chiếu trở lại. Tánh giác (Phật tánh) đă ra khỏi vỏ triền phược rồi, trở lại chiếu soi khắp giáp tất cả, và tuỳ theo tâm niệm của mỗi loài mà hiện thân hoá độ, làm trợ duyên huân tập trở lại vào tâm chúng sanh, khiến cho chúng sanh tu tập căn lành. 

LƯỢC GIẢI

4. Duyên nhơn Phật tánh: Do Chơn như đă xuất triền, nên có diệu dụng không thể nghĩ bàn: Chiếu khắp tất cả và tuỳ theo tâm niệm của chúng sanh mà thị hiện các thân h́nh để hoá độ, làm trợ duyên, huân tập trở lại vào tâm chúng sanh, khiến cho chúng sanh phát Bồ Đề tâm, tu theo chánh pháp. 

Công dụng cao cả và rộng lớn của Chơn như (tánh giác), chỉ có thể thí dụ như hư không. Thể tánh sáng suốt thuần tịnh của Chơn như (tánh giác), chỉ có thể thí dụ như gương: dầu có bụi hay không, song chất pha lê (gương) vẫn sáng suốt, thỉ chung như một. 

(đoạn này đă nói nghĩa "Giác" rồi, tiếp theo sau đây sẽ nói đến nghĩa "Bất giác" của thức A lại da)

Trở Lên

 
◄Trang trước  Tiếp theo trang sau